Bunjevačko i hrvatsko pitanje u Vojvodini

Dr Slaven Bačić (SB), predsednik Hrvatskog nacionalnog vijeća u Srbiji, sažeto i precizno je izložio stajalište hrvatskih nacionalnih aktivista u Vojvodini prema „tzv. bunjevačkom pitanju“. Analiza tog stajališta otkriva da dr Bačić govori o hrvatskom pitanju u Vojvodini a da je „tzv. bunjevačko pitanje“ zastor koji kamuflira strategiju „subetničke skupine“ Hrvata-Bunjevaca, da uspostave kontrolu nad tzv. „hrvatskim etničkim prostorom Bačke“. Nastupima SB u vojvođanskim informativnim glasilima stigao je i odgovarajući odjek, koji svedoči da je „tzv. bunjevačko pitanje“ mistifikovani izraz još nedovršenog procesa konsolidacije hrvatskih i srpskih nacionalnih odnosa. Realno bunjevačko pitanje je, pri tome, u konfrontacijama političkog vođstva vojvođanskih Hrvata sa srpskom državom, efemerni povod. To korišćenje Bunjevaca kao rekvizita u utakmici nacionalističkih elita je pravi problem. Nesklonost vojvođanskih političkih i kulturnih elita demistifikaciji bunjevačkog pitanja čini upitnim, kako ostvarivanje ravnopravnosti bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini, tako i temelje vojvođanske autonomije (njenu multietničnost, njenim Statutom garantovanu ravnopravnost manjinskih nacionalnih zajednica). U nastavku su marginalije uz tekstove dr Bačića.  

1. Bunjevci i hrvatsko pitanje u Vojvodini

Ako se prizna pravo da se "nekoliko" Bunjevaca osećaju samo kao Bunjevci (ne kao subetnička grupa hrvatskog naroda, nego kao poseban mali narod, koji traži ravnopravno priznanje među nacionalno konstituisanim manjinskim zajednicama AP Vojvodine), i ako to pravo, bez državne intervencije, iskoristi 20 hiljada Bunjevaca, onda se "bunjevačko pitanje" ne može izvesti iz favorizovanja Bunjevaca od strane države Srbije, što je centralni stav SB. Stagnacija i opadanje populacije Hrvata u Vojvodini, usled emigracije u uslovima Miloševićevih ratova, ali i usled mimikrijskog nacionalnog neizjašnjavanja oko 80 hiljada stanovnika Vojvodine u popisu stanovništva Srbije 2002 godine, tiče se Hrvata, nezavisno od njihovog etničkog porekla (da li su autohtoni Bunjevci ili su mađarizovani Bunjevci što su optirali za hrvatsku nacionalnost posle 1920 godine ili su Hrvati imigrirali iz Hrvatske i BiH u periodu nakon 1920 sve do naših dana). Tako postavljeno, to je hrvatsko a ne bunjevačko pitanje u Vojvodini. 

Kontrapunkt Bunjevci-Hrvati ne može biti središte realnog hrvatskog problema, pa je pravo pitanje zašto SB poteže "bunjevačko pitanje" kao kamuflirano hrvatsko pitanje? Zašto je potreban galimatijas hrvatskih Bunjevaca, Bunjevaca-Hrvata? Zašto se SB za hrvatsko pitanje bori ističući potrebu i očekivanje da srpska država pruži zaštitu hrvatskoj manjini od politikantskog izvrtanja – koje sadrži dokazivanje da svi Bunjevci nisu Hrvati? (Ko su politikanti? SANU, Matica srpska, Filozofski fakultet u Novom Sadu, konzervativna politička i kulturna elita u Srbiji?). Odgovor: SB poziva na anšlus bunjevačke nacionalne manjine u Vojvodini zato što hrvatska nacionalna inicijativa u Vojvodini preostali korpus Bunjevaca nije u stanju da asimilira (da ubedi "šačicu" Bunjevaca koji se ne osećaju Hrvatima) pa mu je potrebna nova administrativna kategorizacija Bunjevaca kao Hrvata (ponavljanje zabrane narodnosti Bunjevaca i Šokaca iz 1945 godine). 

Problem hrvatskog pitanja u Vojvodini je, kako misli SB, što srpska država ne sprečava bunjevačku etničku grupu u njenom nastojanju da se konstituiše kao nacionalna manjina - da poveže "nekoliko" Bunjevaca, koji se ne osećaju Hrvatima, u autonomnu kulturnu zajednicu (što je ostvareno potvrđivanjem Statuta AP Vojvodine u Skupštini Srbije čime su Bunjevci u Vojvodini 30.11.2009. dobili status nacionalne manjine ravnopravne sa drugim manjinama i sa većinskim narodom).

Zašto prvaci vojvođanskih Hrvata-Bunjevaca otvoreno ne postave svoje pitanje kao hrvatsko pitanje, kao problem svog statusa pred srpskom državom, nego ga postavljaju u obliku bunjevačkog pitanja?

Odgovor se nazire iz prigovora koje SB upućuje hrvatskim dužnosnicima. On upozorava da  "potrebe i glas hrvatske zajednice u Vojvodini/Srbiji (nisu) zbiljski integralni dio hrvatske vanjske politike", "poput srpskoga pitanja u Hrvatskoj koje je integralni dio vanjske politike Republike Srbije prema Republici Hrvatskoj". Dalje, da "hrvatski dužnosnici otvoreno ne govore o položaju Hrvata u Vojvodini i Srbiji u hrvatskim medijima, na isti način kako srpski dužnosnici govore o Srbima u Hrvatskoj u srbijanskim medijima". (Sličnu ocenu, u debati na jednom ranijem skupu, daje i T. Žigmanov, kritikujući neosetljivost hrvatskih medija prema problemima vojvođanskih Hrvata). SB takođe izražava podozrenje prema dužnosnicima Republike Hrvatske koji se „u svezi stvarnoga stanja manjinskih prava Hrvata u Republici Srbiji... konzultiraju preko dužnosnika Republike Srbije i njima sklonim savetnicima i političarima iz Republike Hrvatske... a ne izravno s predstavnicima hrvatske manjinske zajednice u Srbiji.."

Kada srpski dužnosnici pristupaju problemima srpske manjine u Hrvatskoj, oni ne dovode u pitanje prava nijedne druge nacionalne manjine u toj zemlji. Kada hrvatski dužnosnici, na isti način, nastoje da pristupe problemima Hrvata u Vojvodini/ Srbiji, oni ne mogu da dovode u pitanje opstanak Bunjevaca kao priznate nacionalne manjine u Srbiji. Ako se oslone na sliku stanja hrvatske nacionalne manjine u Srbiji / Vojvodini, koju podastire SB i njegovi sledbenici, suočiće se sa mučnim zahtevom anšlusa bačkih Bunjevaca kao dosadašnjeg ključnog opravdanja delovanja hrvatsko-bunjevačkih dužnosnika u nacionalnoj zajednici Hrvata u Vojvodini. To je zahtev kojem nijedna država ne može (otvoreno) da izađe u susret. Otuda oprez koji hrvatski dužnosnici pokazuju prema interpretacijama položaja Hrvata u Vojvodini / Srbiji koje (novom državnom vođstvu Hrvatske, sa I. Josipovićem i Z. Milanovićem na čelu) SB et alliis predočavaju. Otuda i izjava I. Josipovića o onima među prvacima vojvođanskih Hrvata koji teraju vojvođanske Bunjevce od sebe. 

2. Antihrvatski refleks tzv. bunjevačkog pitanja

Šta donosi pravo  "nekoliko" Bunjevaca, koji se ne osećaju Hrvatima, na izjašnjavanje samo kao Bunjevaca? 

Iz uzgredno iznešenog stava SB o nespornosti izjašnjavanja isključivo kao Bunjevaca, nazire se njegovo poimanje takvih "isključivih Bunjevaca" kao marginalizovane, nevidljive, društveno i politički nepostojeće etničke grupe. To odgovara statusu Bunjevaca nakon zabrane nacionalnog izjašnjavanja 1945 godine. 

Ovo stanje anihilacije Bunjevaca kao nacionalnosti, izvor je antihrvatstva, na koje se SB žali, pripisujući takav odbrambeni odnos Bunjevaca neHrvata, instrumentalizaciji od strane srpskih konzervativnih elita. Antihrvatstvo - zahlađenje odnosa čak i između rođaka različite nacionalne orijentacije - manifestacija je odbrambenog refleksa koji su Bunjevci stekli tokom otpora asimilatorskoj praksi državotvornih nacionalizama 19tog i 20tog veka (naročito tokom mađarizacije). Posebno nemili slučaj takve prakse bila je zabrana njihove narodnosti u 1945 godini. Ova reakcija je mogla da se koristi od strane pomenutih srpskih konzervativnih elita, ali je njen izvor u razočarenju koje je nasilna hrvatizacija izazvala u momentu kada su Bunjevci očekivali ostvarenje jugoslovenske nade u mogućnosti afirmacije bunjevaštva u zajednici ravnopravnih naroda. Insistiranje SB et alliis na "bunjevačkom pitanju" kao antihrvatskom projektu, je kontraproduktivno, odbija Bunjevce, kako opravdano prigovara dr Ivo Josipović. 

3. Bunjevački jezik: rashrvaćenje ikavice?

Bačićevi primeri antihrvatske logistike konzervativne srpske elite u sklopu projekta "bunjevačkog pitanja", ukazuju na njegovu apercepciju realnih odnosa Bunjevaca i Hrvata u sredini u kojoj hrvatska politička i kulturna elita vodi antibunjevačku kampanju poslednje dve decenije.  

Krunski dokaz instrumentalizacije bunjevačkog pitanja od strane srpskih elita, SB nalazi:

1 - u standardizaciji bunjevačkog "jezika" koju vodi Matica srpska i srpski univerzitetski profesori a ne bunjevačke institucije ili bunjevačka kulturna i naučna elita;

2 - u učestvovanju SANU u organizovanju nakaradnih kvazi-naučnih skupova ... gde su pretežni deo učesnika Srbi a ne Bunjevci ... kojima se žele naučno opravdati politikantska stajališta kako Bunjevci nisu Hrvati.

Argument u obe ove tvrdnje je da pomenute, za nacionalni razvoj Bunjevaca važne naučne aktivnosti, ne vode Bunjevci, bunjevačke institucije ili bunjevačka kulturna i naučna elita, nego da to čine Srbi, srpske institucije i srpski intelektualci. 

SB sve navedene aktivnosti oko jezika i porekla i razvoja Bunjevaca kvalifikuje kao naučno opravdavanje politikantskog stajališta kako Bunjevci nisu Hrvati. Politikantsko stajalište - a ne naučno - ovde se izvodi iz nastojanja rashvaćivanja Bunjevaca radi njihove srbizacije, dokazivanja da su Srbi-katolici. Naučno stajalište, implikacija je SBovog stajališta, bilo bi ono koje dokazuje da su svi Bunjevci Hrvati, kako oni, što su ostali na hrvatskim zemljama (Primorci, Ličani, Dalmatinci, Hercegovci) tako i bački Bunjevci, koji su, krajem 17 veka, izašli iz sfere političkog uticaja hrvatske vlastele. Takvih naučnih skupova, sa aksiomom o hrvatskom poreklu Bunjevaca, organizovale su, takođe, institucije čiji su učesnici bili Hrvati, prvenstveno oni bunjevačkog porekla.  Oba stajališta - i prosrpsko i prohrvatsko - Bunjevcima pristupaju kao "egzotičnoj" temi, kao subetničkoj grupi, polemišući sa svojim ideološkim antipodom, posmatrajući Bunjevce kao efemerni objekt debate a ne kao istorijski subjekt koji nastoji da se izvuče iz marginalizacije i ugroženosti. 

Bunjevci raspolažu skromnim timom istraživača, lingvista, sociologa, istoričara kojima na raspolaganju ne stoje naučne institucije kakvima raspolažu srpske i hrvatske elite, poduprte državnim institucijama, na koje računa SB. Nigde u tekstovima koje objavljuju publikacije koje informišu o stajalištima SB, ne mogu se naći ideje o eventualnom hrvatskom doprinosu nastojanjima Bunjevaca da standardizuju svoju ikavicu (SB precizira – hrvatsku ikavicu), iako ikavica u Hrvatskoj nije tabu tema. Otuda se stanovište, sa kojeg kreću kritike doprinosa srpskih intelektualaca naučnom utemeljenju bunjevačkog jezika, kritike koje bačke Bunjevce vide a priori kao pripadnike hrvatske nacije, ne može razumeti drugačije nego kao politikantska posvećenost hrvatizaciji Bunjevaca.

4. Hrvatsko bunjevački dijalog

SB: Takav dijalog je teško očekivati zato što se projekt "bunjevačkog pitanja" temelji na antihrvatstvu, na insistiranju konzervativne srpske političke i kulturne elite, da Bunjevci nisu Hrvati (nego da su Srbi-katolici, srpsko pleme Bunjevaca - AR.)

SB ignoriše autohtoni etničko-nacionalni proces u bunjevačkoj zajednici (ona postoji kao veza etniciteta i bez nacionalne institucionalizacije). Taj proces može biti sprečavan, administrativno-politički blokiran, ali ne može da se iskoreni. Bunjevci nisu nestali nakon zabrane njihovog nacionalnog izražavanja 1945. Čim su prilike dozvolile, bački Bunjevci su obnovili svoj javni kulturni i društveno-politički život. Isto se zapaža u Mađarskoj: gde posle jednog ipo veka mađarizacije, stigmatizacije, Bunjevci (barem 8 do 10 hiljada) već više od decenije vode borbu za priznavanje kao nacionalne manjine. 

(Subotički Bunjevci su se obratili dr Markoviću, ministru u vladi Republike Srbije1990 godine - imali su i razgovor sa Šešeljem - i pokrenuli proces svoje nacionalne obnove. Možda se taj korak Bunjevaca podudarao sa političkim interesima tadašnje vladajuće elite u Srbiji, ali je taj postupak nemoguće tumačiti isključivo kao instrumentalizaciju radi stvaranja bunjevačke nacionalne manjine kao "pete kolone" u hrvatskoj manjini u Vojvodini. Kasniji politički proces pokazuje da su se u bunjevačkoj zajednici razvile disparatne nacionalne i ideološko-političke tendencije koje su "memorandumske Bunjevce", sklone konzervativnim srpskim političkim i kulturnim elitama, učinile jednom od tendencija, pored onih koje tragaju za obnovom autentičnog bunjevaštva odupirući se, kako panhrvatskom poimanju Bunjevaca, tako i njegovom pansrpskom antipodu.)

5.Perspektive Bunjevaca kao malog naroda

Bačićevo izvođenje „tzv. bunjevačkog pitanja“ iz subverzivnog delovanja srpske države, njenog konzervativnog elitnog jezgra (pisci Memoranduma, organizatori kvazi-naučnih skupova, istorijske i lingvističke katedre srpskih univerziteta) opterećeno je nacionalističkim animozitetom i atmosferom hladnog hrvatsko-srpskog rata. Taj pristup je druga strana medalje onome pristupu kojeg SB kritikuje – pristupa konzervativne nacionalističke srpske elite. Takav karakter Bačićeve vizure Bunjevaca, jasno se ocrtava u svetlu Josipovićeve kritike onih koji „Bunjevce teraju od sebe“, dakle, onih koji se mogu identifikovati kao zastupnici ideologije konzervativne elite pohrvaćenih Bunjevaca (čuvara „hrvatskog etničkog prostora Bačke“ - MC). Nezgoda je Bačićevog stanovišta u tome što je ono opterećeno protivrečnošću: očekuje od srpske države (koja je pod uticajem konzervativne srpske elite) da reši bunjevačko pitanje u korist Hrvata. Druga nezgoda je u odbijanju dr Josipovića, reprezentanta ne-desnih snaga Hrvatske, da takvu politiku anšlusa bačkih Bunjevaca, prihvati i sprovodi. 

Da li ova Bačićeva aporija bunjevačkog (u suštini hrvatskog) pitanja u Vojvodini, ima realno rešenje? 

SB nalazi odgovor u ne-desnim snagama u Srbiji i njihovom uticaju na srpsku državu („Dugoročno posmatrano, dalji odnosi između dvaju institucija (srpske i hrvatske države kao faktora rešavanja bunjevačkog pitanja – AR) zavisiće od toga kako budu jake desne snage u Srbiji...“). To je u skladu sa poimanjem uloge države, njenih snaga građenja nacije. Desne snage, koriste državu za homogenizaciju nacije, „peglajući“ etničku konfiguraciju stanovništva zatečenog na svojoj državnoj teritoriji i stvarajući – po slici svog zamišljenog većinskog naroda - jedinstvenu, u suštini političku naciju. Od ne-desnih snaga se može očekivati da ne sprečavaju procese etničkog dozrevanja „subetničkih grupa“, kako onih koje su na putu nacionalnog identifikovanja i integracije, tako i nacionalnih manjina kao „džepova“ malih naroda / etničkih grupa zaustavljenih u svom nacionalnom konstituisanju. (SB ne identifikuje desne snage, osim što daje naznake da je reč o „srpskim snagama“, što vodi ka ambivalentnom zaključku: da su ne-desne snage prohrvatske etno-nacionalističke snage, ili, pak, nad-etničke snage građanskog patriotizma). 

Prevlast desnih snaga u srpskoj i hrvatskoj državi može da donese nastavak odmeravanja recipročnog uticaja odgovarajućih nacionalizama (za hrvatskog partnera uticaj se kamuflira bunjevačkim pitanjem). Uticaj ne-desnih snaga u obe države može da otvori procese re-konstituisanja „subetničkih grupa“, obnavljanja „regionalnih“ kultura i identiteta i ranije nevidljivih etničkih grupa. To je situacija koja slobodu nacionalnog opredeljenja diže, od puke proklamacije o ličnim pravima, na nivo kulturno-političkih kolektivnih prava na kojima mogu da se odvijaju realni procesi integracije i/ili akulturacije malih naroda. 

Kojim pravcem će ovi procesi krenuti, zavisi od unutrašnjih odnosa i tendencija različitih interesnih struktura u svakoj od etno-nacionalnih grupacija / zajednica. Za bačke Bunjevce se nazire (izbori za BNS na to ukazuju) da su aktivne, kako tendencije strančarenja, disparatnih interesa, koje se stavljaju pod politički kišobran i desnih i ne-desnih snaga, tako i tendencija autentičnog nacionalnog razvoja (s nastojanjem da se izbegne paternalizam jakih republičkih i pokrajinskih stranaka). To znači, da se u situaciji samoidentifikovanja malih naroda, zaostalih u modernizaciji, nacionalni razvoj ostvaruje u demokratskoj utakmici i kooperaciji, čiji ishod se manifestuje u kontinuumu od različitih etničkih veza do različitih nacionalnih svrstavanja. 

Bačićevo „tzv. bunjevačko pitanje“ ima rešenje u demokratskom procesu, u demokratskoj Srbiji, u društveno-kulturnom okviru AP Vojvodine, a ne u paktu konzervativnih elita susednih država (uključujući i Mađarsku). Etnička povezanost bačkih Bunjevaca, uključujući i Bačićevu „subetničku skupinu“ Hrvata-Bunjevaca, osnova je na koju normalizacija bunjevačko-hrvatskih odnosa u Vojvodini može da se osloni. 

Dvostruka negacija Bunjevaca: dr Bačić i SRS

Reakcija Nacionalnog saveta Bunjevaca

31.01.2012. 

SAOPŠTENJE

Pored niza tekstova iz hrvatskih institucija u kojima se osporava Bunjevcima pravo na samobitnost i na upotrebu svog maternjeg bunjevačkog jezika, saopštenjem se javnosti obratila i Srpska radikalna stranka i nekakva kvazi vlada nepostojeće Republike srpske krajine, u kojem se Bunjevci u Vojvodini nazivaju srpskim plemenom, koje se pod različitim uticajima rasrbljavalo. Dalje se kaže da je rad na standardizaciji bunjevačkog jezika falsifikovanje filološke nauke.

Zaista smo zapanjeni ovakvim sinhronizovanim napadima hrvatskih i srpskih desničarskih stranaka iz davnog i tamnog političkog vremena - Tuđmana i Šešelja!

Ovim putem molimo sve te velike „naučnike“ da svoje „naučne aspiracije“ rešavaju na drugi način a ne napadima na jednu legitimnu i priznatu nacionalnu manjinu u Srbiji.

Rad na standardizaciji bunjevačkog jezika je stvar nadležnih institucija u okviru Bunjevačkog nacionalnog saveta i Odbora za službenu upotrebu jezika i pisma u skladu sa Zakonom i Ustavom Republike Srbije. Ovaj rad se odvija u skladu as standardima koji su utvrđeni i kako smo već obaveštavali javnost očekujemo da će uskoro iz štampe izaći čitanka za izučavanje bunjevačkog jezika u osnovnim školama, gramatika i metodološki priručnik, a da će sve potrebne radnje na standardizaciji jezika biti okončane do kraja 2012. godine i da će odluka o standardizovanom bunjevačkom jeziku biti doneta u 2013. godini.

Nacionalni savet bunjevačke nacionalne manjine

Predsednik

S.r Branko Pokornić

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3828

Saopštenje G.O. SRS-a

Postavljeno od strane Urednik , Pon, 30/01/2012 - 13:34

Članovi Gradskog odbora Srpske radikalne stranke su prisustvovali simpozijumu koji je organizovao Pokret za obnovu srbistike i Vlada Republike Srpske Krajine na temu „Srpsko pitanje i srbistika“ iz kojeg je proteklo prethodno saopštenje o rasparčavanju srpskog jezika. 

U saopštenju ni jednom rečju nije negirano postojanje Bunjevaca već su pojedinci kojima je bitnija politika i dobijanje političkih poena, a ne interesi Bunjevaca kao naroda izmanipulisali i izokrenuli saopštenje Srpske radikalne stranke i nauku podredili politici  i svojim ličnim interesima.

Srpska radikalna stranka nije želela da izazove bilo koji sukob sa Bunjevcima koji su uvek bili lojalni Srbiji i među kojima je veliki broj članova Srpske radikalne stranke, navodi se na kraju saopštenja.

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-go-srs-5

 Србија и Европа распарчавају српски језик

25 јануар 2012 Вести                                 

                                 С А О П Ш Т Е Њ Е

 

Српско племе Буњевци у Војводини је, колонијалним инжињерингом Ватикана, Западне Европе и комунистичког режима у Југославији, расрбљивано и његови припадници су убеђивани да припадају хрватској нацији.

Том распарчавању српског националног ткива се, ових дана, помаже и фалсификатима у филолошкој науци. Најављено је да ће се Буњевачки национални савет залагати да упозна свет о живом буњевачком језику и да ће ове године "експертски тим у Савету Европе донети одлуку о томе - да ли је у питању језик или говор". Та одлука ће бити донесена кад се буде одлучивало у ЕУ и о ромском, и о влашком језику.

Најтужније је што се у Европској унији не јавља ниједан филолог и ниједан државник - ради уклањања циркуске представе везане за српски књижевни језик. Својеврсан циркус око српског језика је премештен и у Палату Уједињених нација у Њујорку. Тамо је код УНЕСКО-а српски језик пријављен

под четири различита имена: СРПСКИ, ХРВАТСКИ, ЦРНОГОРСКИ и БОСАНСКИ.

Историјске чињенице показују, да је Аустрија избацила из употребе хрватски језик средином 19. столећа и да је присилила окупирани хрватски народ - да се служи српским језиком. Тако је хрватски језик, једини у Европи, осуђен на смрт - да би се то прикрило, аустријски професори су унели фалсификат у филологију и записали да то није био језик, него "кајкавски дијалекат".

То што намерава Буњевачки национални савет је фалсификат над фалсификатима и видећемо, да ли ће Европска унија свој углед уништити - залажући си за прихватање фалсификата у филологији. Наиме, језик којим говоре Буњевци у Војводини је српски језик. Буњевачко српско племе се користи једним

наречјем српског језика које се зове ИКАВСКО. Исто наречје користе и становници града Азбуковице и околних села у Западној Србији, близу града Ваљева. Овим наречјем су се служили и становници Београда и околине - све до средине 19. столећа, кад је уведен књижевни српски језик с ЕКАВСКИМ

наречјем. Иначе ово наречје се користи код Срба православне и католичке вере у Далмацији, Херцеговини и Босни, а делимично у Срему, Славонији и Барањи. (Треба имати у виду, да су, реченим колонијалним инжињерингом, у овим крајевима Срби католици преведени у хрватску нацију - као и део Буњеваца у Суботици и околини).

Ако Европска унија и Буњевачки национални савет у Суботици желе да спасавају европску културну баштину, могу се заложити за спас хрватског језика. Још се говори у кругу хрватских породица у Загребу и Загорју и требало би га спасити од нестајања, као што се то чини с хиљадама угрожених светских језика на списку УНЕСКО-а.

ВЛАДА РС КРАЈИНЕ

Ратко Личина, министар

Сајт Видовдан.орг

20 март 2011 ВИДОВДАН.ОРГ

http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=23741:2012-01-25-20-50-08&catid=48:vesti&Itemid=103

Saopštenje SRS

Postavljeno od strane Boris Šuman, Sre, 25/01/2012 - 15:09

 

Srpsko pleme Bunjevci u Vojvodini je, kolonijalnim inžinjeringom Vatikana, Zapadne Evrope i komunističkog režima u Jugoslaviji, rasrbljivano i njegovi pripadnici su ubeđivani da pripadaju hrvatskoj naciji, saopštile su Srpska radikalna stranka i Vlada Republike srpske krajine. 

Tom rasparčavanju srpskog nacionalnog tkiva se, ovih dana, pomaže i falsifikatima u filološkoj nauci. Najavljeno je da će se Bunjevački nacionalni savet zalagati da upozna svet o živom bunjevačkom jeziku i da će ove godine "ekspertski tim u Savetu Evrope doneti odluku o tome - da li je u pitanju jezik ili govor". Ta odluka će biti donesena kad se bude odlučivalo u EU i o romskom, i o vlaškom jeziku, stoji u saopštenju. Kako je saopšteno, to što namerava Bunjevački nacionalni savet je falsifikat nad falsifikatima i videćemo, da li će Evropska unija svoj ugled uništiti - zalažući si za prihvatanje falsifikata u filologiji. Naime, jezik kojim govore Bunjevci u Vojvodini je srpski jezik. 

Bunjevačko srpsko pleme se koristi jednim narečjem srpskog jezika koje se zove ikavsko. Isto narečje koriste istanovnici grada Azbukovice i okolnih sela u Zapadnoj Srbiji, blizu grada Valjeva. Ovim narečjem su se služili i stanovnici Beograda i okoline - sve do sredine 19. stoleća, kad je uveden književni srpski jezik s ekavskim narečjem. Inače ovo narečje se koristi kod Srba pravoslavne i katoličke vere u Dalmaciji, Hercegovini i Bosni, a delimično u Sremu, Slavoniji i Baranji, navodi se, između ostalog, u saopštenju.

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-srs

Bunjevci razočarani stavom SRS-a                             26.01.2012.

SAOPŠTENJE BUNJEVAČKE STRANKE VOJVODINE ZA GRAĐANE SUBOTICE 

Porazilo nas je jučerašnje saopštenje Srpske radikalne stranke i Vlade Republike Srpske krajine u kojem se negira bunjevački narod i bunjevački jezik.

Bunjevačka stranka Vojvodine na ovaj izliv srpskog asimilatorskog pritiska odgovara da je on za nas jednako opasan kao i onaj drugi-hrvatski.

Mi smo Ustavom Republike Srbije i Statutom Autonomne Pokrajne Vojvodine priznati kao nacionalna manjina i želimo koristiti taj status.

Očekujemo da javnost kojoj je upućena ova poruka stane u zaštitu bunjevačkih nacionalnih interesa. Nije prihvatljivo da javne institucije, mnogobrojne civilne organizacije, a posebno grad Subotica-zaštitnik građana, nemo slušaju ovakve izjave i na njih ne reaguju. Nije ovo „tuđa stvar“, ovo je stvar našeg grada, Pokrajine pa i Republike i svi zajedno moramo ustati protiv ovakvih stavova.

Ne mogu se propovedati zajedništvo, multietičnost, multikulturalnost, multikonfesionalnost i drugo samo prilikom svečanih govora, već i u odbrani statusa nacionalnih manjina. Kako naš narod kaže: „Bolje sprečiti, nego lečiti“.

Predsednik Bunjevačke stranke Vojvodine

Mr Branko Francišković

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3804

Takođe na rtv YUeco Saopštenje BSV-a

Postavljeno od strane Urednik , Čet, 26/01/2012 - 14:44

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-bsv-2   

SBB - Reakcija na izjavu radikala
 

27.01.2012.

izvor:
Mirko Bajić 

Već ustaljenim napadima na bunjevačku zajednicu od strane ostataka „Tuđmanovog režima“ u Subotici, oličenim u istupima pojedinaca - takozvanih intelektualaca, iz redova Demokratskog Saveza Hrvata u Vojvodini, pridružili su se i njihovi ideološki istomišljenici u liku Srpske Radikalne Stranke i nekakve fantomske „Vlade Republike Srpske Krajine“, koji u svom saopštenju od 25. Januara, otvoreno negiraju Bunjevcima pravo na samobitnost i upotrebu jezika.

Ovakvo sinhronizovano delovanje ekstremnih desničarskih organizacija i likova, nije slučajnost i mi od nadležnih državnih organa, a naročito od gradske vlasti u Subotici, zahtevamo odgovarajuću reakciju i zaštitu integriteta i prava bunjevačke nacionalne zajednice u Srbiji.

Ovo naročito tražimo iz razloga što imamo nagoveštaja da se iz tih krugova žele organizovati i nekakvi „naučni skupovi“ i „kvazi rasprave“ o pravima Bunjevaca i upotrebi jezika.

Mirko Bajić, predsednik SBB (Saveza bačkih Bunjevaca)

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3810

dr Slaven Bačić vs. dr Ivo Josipović

Hrvatska riječ, 11.01.2012  14:21 – Predsjednik Hrvatskog nacionalnog vijeća o bunjevačkom pitanju

Reagovanje Bunjevačkog nacionalnog saveta na URL: 

http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=40015

Strategijski zaokret dr Iva Josipovića prema Bunjevcima

U intervjuu objavljenom 31. 12. 2011. u listu „Dnevnik“, dr Ivo Josipović je na pitanje „..„Hrvati u Vojvodini očekuju i konkretniji odnos matice kada je reč o tzv. bunjevačkom pitanju i hoće li se i na koji način zvanični Zagreb angažovati po tom pitanju“?, odgovorio:

...„Što se tiče bunjevačkog pitanja, nije Zagreb pozvan da bilo kome određuje kako će se osećati ili izjašnjavati. Pitanje identiteta je lično pitanje i temeljno ljudsko pravo. Međutim, želimo se aktivnije uključiti u kontakt među zajednicama da pokušamo otvoriti neku pozitivnu komunikaciju, pa se može na kraju ispostaviti da razlike nisu tako velike ako ih uopšte ima. Upravo bi i hrvatska zajednica u Srbiji trebala nastojati da deluje integrativno, da otvori komunikaciju sa onima koji se osećaju Bunjevcima, a ne da ih tera od sebe“...

http://www.dnevnik.rs/svet/josipovic-danas-smo-i-bolji-ljudi-i-bolja-drustva

Savez Bačkih Bunjevaca izdao je 5. Januara 2012 godine saopštenje u kojem pozdravlja izjavu dr Josipovića (videti http://www.subotica.info/press.php?press_id=3769).

Navedena izjava Hrvatskog Predsednika je prva lasta koja najavljuje dugo proleće normalizacije bunjevačko-hrvatskih odnosa u Vojvodini. Razmišljao sam o ovoj temi (videti posting na ovom blogu od 29.09.2011) i zaključio „zasad je teško pritpostavit da će do dijaloga Bunjevaca o njevim zajedničkim problemima moć doći“. Poruka dr Josipovića pruža realniji okvir za razmišljanje o ovom važnom pitanju. 

Dr Josipović je saopštio važan, strateški stav o odnosu Hrvatske prema vojvođanskim Bunjevcima. On znači zaokret od dosadašnje krute, nacionalističke strategije (iz vremena Radićevsko-Mačekovske strategije bačke Hrvatske) prema uvažavanju multietničke, multikulturne Vojvodine u kojoj Bunjevci nalaze okvir svoje revitalizacije. Ovaj zaokret ne može biti lak za vođstvo (nacionalno-političku i klerikalnu elitu) hrvatske zajednice u Vojvodini (i za njihove oslonce u matici) koje je u asimilaciji Bunjevaca u Hrvate nalazilo reasom d' etre svog delovanja.  

Oko kojih pitanja hrvatska zajednica može da "otvori pozitivnu komunikaciju sa onima koji se osećaju Bunjevcima"? Pozitivna komunikacija ima za pretpostavku otklanjanje dva problema, na čijem rešavanju će se pokazati spremnost hrvatskih prvaka na komunikaciju za koju se zalaže dr Josipović.

Prvo, promena pristupa hrvatskih političkih, kulturnih aktivista, prema Bunjevcima. Odustajanje od negatorskog stava, prihvatanje poštovanja prema autohtonosti kulture i identitetu Bunjevaca. Jedna od ključnih pretpostavki u tome je revizija poimanja zabrane narodnosti Bunjevaca iz 1945 godine. Drugo, prihvatanje Srbije - Vojvodine kao društveno-političkog i kulturnog okruženja u čijem demokratskom razvoju obe zajednice ravnopravno  učestvuju. Odustajanje od očekivanja da hrvatska država, na osnovu međudržavnih sporazuma sa Srbijom, preduzme suzbijanje bunjevačke zajednice (zahtevi izraženi u dva otvorena pisma intelektualne i političke elite vojvođanskih Hrvata uglavnom bunjevačkog porekla), kao i od stigmatizacije Bunjevaca kao "veštačke nacionalne manjine, koju je stvorio Miloševićev režim,  radi negiranja nacionalne zajednice vojvođanskih Hrvata". 

Drugo, program pozitivne komunikacije može da se smesti u širok dijapazon miroljubive aktivne koegzistencije dve zajednice (ne samo političkog i dr. vođstva). Za bunjevačku zajednicu su u tome posebno značajni aspekti komuniciranja: 

Uzajamno poštovanje bunjevačkog odnosno hrvatskog etnonima – jasno razlikovanje dve nacionalne orijentacje među Bunjevcima (u nazivima organizacija, manifestacija i sl.).

Podrška ostvarivanju ravnopravnosti bunjevačke zajednice – najmanje odustajanje od opstrukcije razvoja institucija neophodnih za nacionalni razvoj Bunjevaca (primer Dužijance, Zavoda za kulturu Bunjevaca, obrazovnog centra). 

Prihvatanje zajedničke bunjevačke istorijske etape u kulturi, književnosti itd. do početka nacionalnog preporoda Bunjevaca i početka stvaranja moderne hrvatske nacije od sredine 19 veka – potom poseban razvoj dve nacionalne orijentacije (Bunjevci i Hrvati). 

Pomoć (najmanje odustajanje od opstrukcije) Bunjevcima u Mađarskoj da dobiju status nacionalne manjine.

Poštovanje srazmerne zastupljenosti Bunjevaca i Hrvata u organima, radnim telima, zaposlenosti, i sl. u sredinama gde je to od vitalnog značaja za ravnopravnost pripadnika dve zajednice.

Uzajamna saradnja, zajednički nastupi na manisfestacijama bunjevačkih i hrvatskih kulturno-umetničkih i drugih organizacija (takođe u povezanosti sa srpskim i drugim manjinskim organizacijama). (I niz drugih, ovde ne pomenutih, područja komuniciranja od zajedničkog interesa.)

Dr Josipović, takođe, pominje „integrativno delovanje hrvatske zajednice“. Imajući u vidu nesumnjivu finansijsku i kadrovsku snagu hrvatske zajednice, i zaostajanje bunjevačke zajednice usled poluvekovne izopštenosti i administrativne zabrane, „integrativno delovanje“ zahteva „otvaranje četiri oka“. Integracija je moguća između zajednica sa sličnim kapacitetima a to u ovde posmatranom slučaju nije tako. O integraciji (razvoju, jačanju svoje zajednice do nivoa koji omogućuje emitovanje, razmenu kulturnih i drugih vrednosti i dobara, uz otvaranje i prihvatanje koristi i vrednosti koje pruža druga zajednica) može se govoriti nakon perioda revitalizacije bunjevačke zajednice, njenog postizanja potencijala koji se mogu oceniti kao zaista ravnopravni. Bez toga (verovatno decenijskog) perioda, „integracija“ može da se pokaže kao drugi način asimilacije Bunjevaca u hrvatski nacionalni korpus. Kako bunjevačka zajednica svoju egzistenciju zasniva na finansijskim i drugim potencijalima Srbije (Vojvodine), trajanje ovog perioda revitalizacije zavisiće od podrške sa strane ove njene matice.

Pažnju zaslužuju kritička zapažanja dr Josipovića o tome kako neki od arogantnih ideološki „potkovanih“ Hrvata teraju Bunjevce od sebe. Primer je Maximus Confessor čije uvrede i potcenjivanja Bunjevaca su navedeni na ovom blogu (09.04.2011).

Dr Josipović izražava nadu „da razlike nisu tako velike ako ih uopšte ima“ između Bunjevaca i Hrvata u Bačkoj. Nažalost, razlike su znatne i neće ih biti lako prevazići. Bunjevci su mali ugroženi narod čiji opstanak zavisi od uspostavljanja elementarnih modernih nacionalnih institucija. A to se ne može postići bez razvoja stvaralačkih potencijala, modernog obrazovanja i demokratske inicijative bunjevačkog nacionalnog korpusa.   

U svakom slučaju, strategijski zaokret čestitog Hrvatskog Predsednika prema Bunjevcima zaslužuje pažnju i pohvalu. 

Razlozi priznanja Hrvatskim-kulturno umetničkim društvima iz Sombora i Tavankuta

Predsednik Republike Hrvatske, gospodin Ivo Josipović, dodelio je „Povelju Republike Hrvatske" u znak priznanja „Hrvatskom kulturno-umjetničkom društvu „Vladimir Nazor" iz Sombora, koje ove, 2011. godine slavi 75 godina od osnutka te Hrvatskom kulturno-prosvjetnom društvu „Matija Gubec" iz Tavankuta, koje ove godine slavi 65 godina od osnutka“  (URL: http://www.subotica.info/press.php?press_id=3727). To su priznanja povodom očuvanja i negovanja kulture Bunjevaca, onog njihovog dela koji je prihvatio hrvatsku nacionalnu orijentaciju. To je lep gest Hrvatskog Predsednika. 

Kad pogledamo šta ova društva rade, vidićemo da se ona po glavnim svojim kulturnim sadržajima ne razlikuju od drugih bunjevačkih društava (bez hrvatskog predznaka). Njihova je osobitost hrvatski predznak, istrajnost u njegovom propagiranju i uspeh u okupljanju mladeži i starijeg članstva oko, inače, bunjevačkih kulturnih sadržaja. HKUD „V. Nazor“ iz Sombora ima aktivno članstvo od 214 osoba bunjevačkog i šokačkog etničkog porekla, a HKPD „M. Gubec“ iz Tavankuta 400 osoba bunjevačkog porekla. 

Zastupljenost Hrvata u stanovništvu Sombora 2002. godine dostizala je 6,21% naspram zastupljenosti Bunjevaca od  4,32% (ovaj odnos je u Subotici, kao najvećem gradskom naselju sa hrvatskim i bunjevačkim stanovništvom, 10,43% naspram 10,87%). U Donjem Tavankutu su odgovarajuće zastupljenosti 46,9% Hrvata naspram 29,91% Bunjevaca (u Gornjem Tavankutu taj odnos je 39,54% naspram 34,63%).  U poređenju sa drugim naseljima sa bunjevačkog etničkog područja (opštine Subotica i Sombor) navedeni procenti su među najvišim. I ove procente zastupljenosti Hrvata bunjevačkog (i šokačkog) porekla u stanovništvu Sombora, kao gradskog, i Tavankuta, kao seoskog naselja, moramo imati u vidu kad nastojimo da razumemo svrhu priznanja dodeljenih pomenutim HKUD. Ova dva HKUD su žarišta hrvatske nacionalne inicijative međ Bunjevcima ova dva bunjevačka naselja. 

Iz navedenih podataka, možemo zaključit da je kulturni rad sredstvo, Bunjevcima primamljiv sadržaj, a da je dublji razlog priznanja pomenutim HKUD – uticaj na hrvatsku nacionalnu orijentaciju Bunjevaca u Somboru i Tavankutu. 

Primer ova dva HKUD može poslužiti kao povod za razmišljanje o povezanosti „pučke“, etničke kulture Bunjevaca i njenog korišćenja od strane propagatora hrvatskog nacionalnog identiteta i postepenog gašenja bunjevačke nacionalne svesti.  

Nije ovde reč samo o ova dva posebna slučaja. Reč je o opštijem problemu razgraničenja kulturnog nasleđa Bunjevaca i Hrvata. Pri tome treba imati u vidu da je „pučka“ kultura Hrvata nastala iz etničkog konglomerata regionalnih kultura, među kojima je i kultura Bunjevaca obuhvaćeni hrvatskom političkom nacijom. (Bunjevci nisu regionalno određeni, jer ih ima od Hercegovine, preko Dalmacije, Like, sve do Podunavlja. Njihova kultura je prisutna kod etničkih grupa od severne Albanije do Bačke, preko celog prostora negdašnje franjevačke redodržave Bosne Srebrene).  Pod hrvatsku kulturu su podvedene kulture različiti etniciteta, od kojih se neki održavaju do naših dana, ali sa etiketom „grana hrvatskog roda“. Od tog konglomerata etničkih kultura „pučkog“ nivoa, treba razlikovati nacionalnu hrvatsku kulturu visokog nivoa, koja je proizvod nacionalne integracije sprovedene pod uticajem hrvatskih državotvornih elita. Kultura Bunjevaca, njihove igre i muzika, njihova književnost na ikavici, posvećena bunjevačkim vrednostima i etničkom opstanku, mogu se veštački kategorisati kao hrvatska kultura, ali to je moguće samo na uštrb tih vrednosti i opstanka Bunjevaca ko autohtonog naroda. 

 Bunjevačke novine, Subotica, br. 79, 2012. str, 24.  

http://www.bunjevci.net/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=46&Itemid=21

Bunjevačke perspektive: značaj Dana ufanja za bunjevačku zajednicu

Kad smo tražili prigodan datum za obeležavanje dana našeg Udruženja, lako smo se usaglasili oko izbora 30tog novembra 2009 godine – dana čija simbolika povezuje tri prelomna događaja u istoriji bačkih Bunjevaca. 

Prvi događaj se vezuje sa 25tim novembrom 1918 godine, danom u kojem je održana Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i drugih slovenskih naroda Bačke, Banata i Baranje, kada je doneta istorijska odluka o izdvajanju iz Austro-Ugarske monarhije i prisajedinjenju dela tadašnje južne Ugarske Kraljevini Srbiji. 

Drugi događaj se vezuje sa oslobođenjem severne Bačke, i čitavog Bajskog trokuta, krajem Drugog svetskog rata, i otvaranjem perspektive razvoja Bunjevaca u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, koja je bila na pomolu. 

Treći događaj je pomenuti 30 novembar 2009 godine, kada je, nakon otklanjanja nedoumica i ustezanja dela političkih rasporeda savremene Srbije, potvrđen Statut Autonomne Pokrajine Vojvodine u Skupštini Republike Srbije. 

Ono što povezuje ova tri događaja su velike nade i uzdanja Bunjevaca – bunjevački rečeno - ufanje u dugo očekivanu perspektivu neometanog nacionalnog razvoja.  

Nakon prva dva događaja, istorijske okolnosti nisu opravdale ufanje Bunjevaca. Poslednji događaj otvara perspektivu budućnosti, koja Bunjevcima pruža šansu za ostvarivanje dugo neostvarenih težnji za razvojem, kao ustavno priznate, ravnopravne nacionalne zajednice u Vojvodini.

Šta ta šansa znači? 

Da bi Bunjevci mogli da iskoriste izglede za svoj opstanak i razvoj, kao ravnopravne nacionalne zajednice, neophodna su dva uslova. Prvo, egzistencijalni uslov, društveno-ekonomski prosperitet i pozitivni prirodni priraštaj, demografska reprodukcija, koja obezbeđuje postojanje naroda. Drugo, neophodna je reprodukcija govorne zajednice kao čuvara etničkog i nacionalnog identiteta. 

Procena na osnovu sada poznatih rezultata ovogodišnjeg popisa stanovništva u subotičkoj opštini, pokazuje da nacionalna zajednica Bunjevaca u Vojvodini prati opšti trend kretanja stanovništva u Srbiji. Analiza specifičnosti ovog demografskog kretanja biće moguća na osnovu rezultata koji se očekuju tokom naredne godine.

Kada je reč o govornoj zajednici, koja se služi bunjevačkom ikavicom u svojoj svakodnevnoj komunikaciji, možemo se osloniti na rezultate popisa ukupnog bunjevačkog stanovništva Srbije iz 2002 godine. 

Prema pomenutom popisu, 2002. godine je 34,9% Bunjevaca deklarisalo izvorni etnički govor (ikavicu) kao maternji jezik, 58,7% srpski jezik, a 3,6% hrvatski jezik. Može se zaključiti da je standardni jezik većinske nacije, srpski jezik, od strane većine pripadnika nacionalne zajednice Bunjevaca u Vojvodini, usvojen kao maternji jezik. U isto vreme, jezik kao nacionalni marker (bunjevačka ikavica), koristi trećina bunjevačke zajednice. Vidi se da dve decenije obnove uslova javnog izražavanja bunjevačkog nacionalnog identiteta u Vojvodini, nisu uspele da obezbede realizaciju strategije revitalizacije izvorne jezičke kulture bunjevačke ikavice. Dve trećine pripadnika bunjevačkog nacionalnog korpusa okrenuto je integraciji u kulturu većinske nacije. 

Iz navedenih podataka proizilazi da je govorna zajednica bunjevačkog jezika u Vojvodini oko 7.000 Bunjevaca. Ako toj populaciji dodamo nekoliko hiljada Bunjevaca iz Mađarske, koji još govore bunjevačkom ikavicom, onda se ukupna govorna zajednica bačkih Bunjevaca svodi na manje od 10.000 govornika. Ovaj broj odgovara govornim zajednicama u svetu sa ispod 10.000 govornika, za koje UN procenjuju da pripadaju ugroženim jezičkim zajednicama, koje će, ako se ništa ne preduzme da se takve zajednice održe, u narednih sto godina, izumreti. 

Ova procena budućnosti bunjevačke govorne zajednice je opominjuća i zahteva jasne odgovore na pitanje o politikama i mehanizmima očuvanja i revitalizacije bunjevačkog jezika. 

Danas najvažniji takav mehanizam je uključivanje dece i omladine manjinskih zajednica u program učenja manjinskog maternjeg jezika. Odziv bunjevačke dece na nastavu jezika i elemenata nacionalne kulture srazmeran je zastupljenosti govorne zajednice u ukupnoj bunjevačkoj populaciji. Ovom nastavom obuhvaćeno je oko 11% učeničke populacije na koju se u bunjevačkoj zajednici ukupno moglo računati do školske 2010/2011 godine (deca uzrasta do 8 razreda osnovne škole). Povećanje procenta polaznika nastave jezika i elemenata kulture Bunjevaca, zavisi od proširenja ove nastave na srednjoškolski nivo obrazovanja kao i od efekata preplitanja interesa bunjevačke nacionalne zajednice sa interesima drugih nacionalnih zajednica na ovom području obrazovanja. 

Efektima ovih obrazovnih programa se s pravom pridaje velika pažnja. No, bez istovremenog postojanja i efektivnog delovanja drugih mehanizama sticanje jezičke kulture, ne može imati očekivane obnoviteljske, dugoročne efekte.

Ne sme se izgubiti iz vida značaj razgovora na maternjem jeziku koji se čuje u porodici i na drugim mestima. Nije istraženo koliko se u bunjevačkim porodicama, posebno u nacionalno mešovitim, neguje svakodnevni bunjevački govor? Koliko je u susedstvima, u prijateljskim i vršnjačkim druženjima, taj govor živ i sadržajan? U životu škole, osim izborne nastave jezika, ne nalaze se prilike da se pred čitavom učeničkom zajednicom, predstave važni praznici manjinskih govornih zajednica. U univerzitetskim programima nema bunjevačkih tema. Nažalost, u Rimokatoličkoj crkvi, tako važnoj za etničku tradiciju Bunjevaca, takođe se ne neguje njihov jezik ni u liturgiji ni prilikom obreda krštenja, venčanja i sahrane.  

Snaženje govorne kompetentnosti na osnovu slušanja otmenog jezika na medijima, neprocenjiv je motivacioni faktor revitalizacije ugroženog jezika. Ako od gore, od obrazovanih pripadnika manjinske govorne zajednice, ne dopiru obrasci kulturnog dijaloga, borbe za očuvanje i razvoj vrednosti važnih za jačanje identiteta bunjevačke nacionalne zajednice, rađa se situacija iz koje se obrušava ka bazi govorne zajednice težak utisak zaostajanja, marginalizacije, obezvređivanja. Nije dovoljno da se na medijima čuju tzv. bunjevačke teme dnevnopolitičkog značaja, najčešće na jeziku većinske zajednice. Takva situacija je izraz nerazvijenosti bunjevačkih institucija visoke kulture, koje proizvode umetničke i naučne vrednosti konkurentne sa drugim zajednicama. Samo zahvaljujući naporima desetine Nevladinih Organizacija, posebno Bunjevačke matice, i nekolicine Kulturno Umetničkih Društava i Udruženja Građana, kao i Bunjevačkog informativnog centra, institucije koju je osnovao Bunjevački nacionalni savet, bunjevačka zajednica uspeva da se pokaže na javnoj sceni kulturnog stvaralaštva. To je trag njene poluvekovne isključenosti iz društvenog života Vojvodine.

Naposletku, opšti preduslov opstanka i revitalizacije nacionalne i govorne zajednice bačkih Bunjevaca je njen položaj, ugled i uvažavanje od strane drugih zajednica, posebno od većinske nacionalne zajednice. Posebno je osetljivo i kritično pitanje uzajamnog uvažavanja hrvatske i bunjevačke nacionalne zajednice.

Ostaje da naznačim nekoliko zaključnih napomena, što se mogu izvesti iz prosuđivanja tri prelomna događaja u istoriji Bunjevaca, koji su kod njih pobuđivali ufanje u održanje i revitalizaciju njihove nacionalne zajednice.

Činjenice o istorijskim događajima 1918 i 1945 godine su još predmet istraživanja istoričara. Za nas je od značaja da se iz iskustva tih zbivanja izvuče nauk o potrebi ufanja Bunjevaca u sopstvene snage, u razvoj tih snaga – obrazovanih, kreativnih ljudi sposobnih za stvaranje i održiv razvoj bunjevačkih institucija obrazovanja, kulture, informisanja, umetnosti, nauke.

Legalizacija Bunjevaca 30tog novembra 2009 godine kao ravnopravne nacionalne zajednice u AP Vojvodini i, u celini u Srbiji, otvorila je perspektivu kakvu oni ranije nisu imali. Zato se pitanje pouzdavanja u sopstvene snage danas i ubuduće postavlja prvenstveno kao zahtev prema samoj  bunjevačkoj zajednici. Zapaženi procesi depopulacije i osipanja govorne zajednice Bunjevaca, ne dozvoljavaju odlaganje organizacionih aktivnosti u sva četiri područja kulturne autonomije, stavljene u nadležnost Bunjevačkom nacionalnom savetu. Okupljanje i ohrabrivanje svih raspoloživih kreativnih snaga nacionalne zajednice Bunjevaca u postojećim NVO, prvenstveno u Bunjevačkoj matici, takođe je vitalan oslonac ufanja probuđenih u našem narodu poslednjih godina. 

Naposletku, ufanje Bunjevaca, kao malog ugroženog naroda, u demokratske strukture Republike Srbije, AP Vojvodine i opština Subotice i Sombora, opet je na istorijskom ispitu. Bez podrške sa strane tih struktura, koje oličavaju realnu domovinu Bunjevaca, naša nacionalna zajednica ne može da izbegne pretnje sopstvenom opstanku, koje signalizuju demografske i socio-lingvističke promene koje sam nastojao da osvetlim u svom izlaganju.

29. novembar 2011. Zavod za kulturu Vojvodine

(Dan ufanja 2011 - Dan Udruženja građana "Bunjevci" Novi Sad. - Ufanje = nada, pouzdanje) 


 

Napomena o demografskim promenama u opštinama Subotica i Sombor

Nedavno objavljeni prvi podaci o rezultatima popisa stanovništva u oktobru 2011. godine pokazuju opadanje stanovništva opštine Subotica za 5% i opštine Sombor za 12%.  Upoređivanjem kretanja stanovništva naselja obe opštine sa zastupljenošću Bunjevaca i Hrvata u ovim naseljima, mogu se nazreti tendencije promena ove dve populacije u poslednjoj deceniji. Podaci o zastupljenosti Bunjevaca u naseljima Subotičke i Somborske opštine podložni su kritici. Postupak popisa u 2002. godini nije bio pod odgovarajućom kontrolom tako da su neki od popisivača, za građane (posebno starije) koji su se izjašnjavali kao Bunjevci, u popisnicu beležili drugačiju nacionalnost. Na ovaj način u Subotici je umanjen broj Bunjevaca za nekoliko hiljada (informacija dobijena od posmatrača popisa 2002. godine).

Bunjevci i Hrvati: šta donosi popis stanovništva?

Svi su se uzrujali očekujuć popis stanovništva u prvoj polovini oktobera ove godine. Na Subotica Info možte vidit kako, na konferenciji za tisak gospoda iz Hrvatskog nacionalnog vijeća ubeđivaje Bunjevce da se HRabro upišu ko Hrvati. Jel nike mišavine, nikaki Hrvata-Bunjevaca, bunjevački Hrvata, il nikake druge fele Hrvata umišani sa Bunjevcima – nema. Ko se ne upiše ko „čist“ Hrvat, taj iđe u „ostale“. A to je, ko što je divanio onaj lukavi svećenik u nikoj subatičkoj crkvi: Ako nisi Hrvat, čovik si brez države. Ko niki Cigan šta se primišća svojom čergom od nemilog do nedragog. Posli takog „ubiđivanja“, šta drugo ostaje neg da se upišemo u Hrvate? Ko ona teta mog somborskog pretelja, nakon šta je čula pridiku pominitog subatičkog svećenika.

Al stvari nisu tako jednostavne.

Prije svega, pitanje je zašto Hrvacko nacionalno vijeće svoju propagandu u korist upisivanja Bunjevaca ko Hrvata, oslanja na panćenje iz vrimena ratni Miloševićevi godina, u koje se, kod hrvackog stanovništva u Vojvodini, urizalo osićanje stra i necigurnosti? Odgovor na ovo pitanje mož se nać u prigledu podataka o smanjivanju brojnosti hrvackog stanovništva Vojvodine izmeđ popisa iz 1991 i 2002 godine. U toj nesrićnoj deceniji broj Hrvata u našoj Pokrajini smanjio sa od 78808 na 56546. Kud je nestalo 22262 vojvođanska Hrvata? Prvo šta pada na pamet jeste: pobigli ljudi od rata i hajke na „Ustaše“. Niki su tako i očli u inostranstvo il se priselili u Hrvacku. Osim toga, hrvacko stanovništvo u Vojvodini (ko i bunjevačko) je međ najstarijim u Srbiji, pa otud dilovanje depopulacije, prirodnog opadanja stanovništva zbog većeg mortaliteta od nataliteta. Al kad se detaljnije analiziraje podaci iz popisa stanovništva, prouče bilansi doseljavanja i odseljavanja stanovništva iz Vojvodine, otkriva se prava pozadina nervoze politički pridnjaka hrvacke nacionalne zajednice u Vojvodini.

Sve kad se sabere i oduzme, dolazimo do zaključka da se izmeđ pominita dva poslidnja popisa stanovništva u Vojvodini (1991-2002) broj Hrvata smanjio za oko 25 iljada zato što su raniji Hrvati prominili način svog izjašnjavanja tako šta se nisu nacionalno izjasnili (nisu „prišli“ u Bunjevce). Svakako ne stoji uverenje kritičara tzv. „Memorandumski Bunjevaca“, „veštačkog bunjevačkog naroda, koji je nastojo da stvori Milošević u Vojvodini“. U istoj deceniji u kojoj se hrvacko stanovništvo Vojvodine smanjilo, smanjio se i broj popisani Bunjevaca (za 1658 ili 7,74%). Uzrok smanjivanja broja Hrvata nije obnavljanje bunjevačkog naroda u Vojvodini (posle zabrane nacionalnog izjašnjavanja Bunjevaca i Šokaca iz maja 1945 godine). Uzrok se mora tražit u samoj hrvackoj nacionalnoj zajednici u Vojvodini.

Nas ode interesuju razlozi koji su naveli oni 25 iljada Hrvata iz 1991 godine da se, u 2002 godini, više ne izjašnjavaje ko Hrvati. Dva razloga tu izgledaju važna. Prvo, to su već pomenite okolnosti koje su, ne samo vojvođanske Hrvate, pritiskale i navodile na zatvaranje u sebe i izbegavanje javnog ispoljavanja nacionalnog identiteta. Drugo se tiče obnavljanja bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini koje je, od strane politički funkcionera hrvacke nacionalne manjine u Vojvodini, dočekano neprijateljski i sa neskrivenim nastojanjom da se Bunjevci asimiliraje u hrvacku naciju. Ovaj drugi razlog je posebno važan za razumivanje promina u identitetu dila oni 25 iljada „odbegli“ Hrvata. Ti ljudi (bar polak su bunjevačkog porikla) bili su do 1991 godine, još od 1945 godine, kategorisani ko Hrvati. Kod nji pripadanje hrvackoj naciji nije imalo konkretnije značenje sve do 1990 godine. To je bilo vrime uspavanog nacionalnog identiteta kod Bunjevaca formalno imenovani (kategorisani) ko Hrvata. Iz tog dremeža, nakon pojave bunjevačke nacionalne manjine u procesu obnavljanja, ove ljude je trgla antibunjevačka kampanja nakon 1990 godine. Argumenti te kampanje su daleki od života, utonili u nacionalističku mitologiju i neizbežno konfrontirani srpskom nacionalizmu. Korišćenje ovi argumenata je neskriveno usmireno protiv bunjevačkog identiteta a on je duboko ukorenjen u tradiciji, održava se zafaljujuć još živim rodbinskim vezama, održavanju svisti o zajedničkoj sudbini bački Bunjevaca. Grubo potcinjivanje bunjevštine (kao salašarskog i paorskog provincijalizma, zaostalosti i „egzotičnosti“), uz istovrimeno priotimanje kulturnog nasliđa Bunjevaca, i uvredljivog optuživanja njevog obnoviteljskog pokreta kao produkta Miloševićeve strategije stvaranja veštačkog bunjevačkog naroda, sve to je izazvalo razočarenje nominalni Hrvata, etnički Bunjevaca, u institucije vojvođanski Hrvata (političke stranke, NVO ko i u katolički klir antibunjevačke orijentacije). Pominite hrvacke institucije nemaje odgovor na ovako postavljeno bunjevačko pitanje. Njeva antibunjevačka, asimilatorska kampanja, ne doprinosi povratku „zabludili“ Hrvata u narednom popisu stanovništva. Razumivanje ovog problema zaktiva praćenje suptilni promina etničkog identiteta Bunjevaca u moderni nacionalni identitet. Bilo koja asimilaciona nacionalistička strategija tu ostaje anahrona i promašena.

Deviza Bunjevačkog nacionalnog savita upućena Bunjevcima, ususret popisu stanovništva 2011 godine, na tragu je ovi dublji procesa u razvoju bunjevačkog nacionalnog identiteta. Slobodno izjašnjavanje prilikom popisa stanovništva, ko izraz samoodređivanja, u prisebnom promišljanju vizije budućnosti Bunjevaca, podupire integritet Bunjevaca i pruža oslonac njevom odupiranju asimilacionim pritiscima bilo koje provenijencije.

„Bunjevački Prigled“, Proliće-Lito 2011. Broj 1. Str. 1, 4. - 20. Septembar 2011.

(Kvartalni informativni list Udruženja građana „Bunjevci“ Novi Sad)