Rekonstrukcija porodične istorije zahteva razumevanje opštih istorijskih okolnosti razvoja Bunjevaca. Evo slike istorijskog toka do kojeg je dovelo moje dosadašnje istraživanje.
Izvori: Bunjevački kalendar 1869.; Ivan Antunović (1882), Razprava…; Nakićenović Sava (1913), Boka (reprint, Podgorica 1999).
Dokumentacija upućuje na milenijumski okvir geneologije grupe porodica Raič. Po tradiciji, Raiči smatraju da vode poreklo od plemena Skendera. Prezime Raič je inače staro crnogorsko ime (Nakićenović spominje protopopa Raića Mikijelja, str. 364). Nakićenović navodu da se pleme Skenderi iz Skarda preselilo u Paštroviće u 12 veku (stanuju u Drobniću, pripadaju plemenu Reževićima, slave Roždestvo Bogorodice - Nakićenović, Boka, str. 434). Kako se etnogeneza Skendera tokom narednih vekova (13 do 16) odvijala, u okviru istorije plemena koja su se tokom 16 veka identifikovala kao Bunjevci, valja istražiti.
Istorijski je potvrđeno da su Bunjevci u bačkoj vojnoj krajini tokom 15 veka vojnici u službi kralja Sigmunda (1387-1437) i Matije Korvina (1458-1490). Sve do ukidanja vojne krajine u Bačkoj (sredina 18 veka) Bunjevci nastavljaju svoj tradicionalni način života pastira i vojnika - u ratovima protiv Turaka.
Ukidanje vojne krajine u Bačkoj donosi Bunjevcima neophodnost promene načina života. Kritični istorijski moment je državno definisanje zemljoposeda nad pustarama koje zahteva napuštanje ekstentivnog stočarstva i prelazak na zemljoradnju. To je vreme formiranja salašarskog-zemljoradničkog načina života (ranije pustare u okolinu Sombora postaju salaši Gradina, Obzir i dr.) kao i preseljenja dela pripadnika bunjevačkih plemena u grad Sombor (kraj 18 veka). Deo Bunjevaca, zajedno sa Srbima, ne prihvatajući napuštanje vojnog-graničarskog statusa, prihvata prekomandovanje u Srem i Šajkašku (deo se odseljava u južnu Rusiju). Izmenjeni zemljovlasnički odnosi (komorska vlast varmeđe-županije a ne direktno dodeljivanje zemljišta na pustarama na osnovu vojničkih zasluga od strane Bečkih carskih komisija) i depopulacija izazvana odseljavanjem Srba i Bunjevaca graničara, navodi tadašnje vlasti da na pustare oko Sombora nasele Nemce, Slovake itd. Tada se u grad Sombor (u komorski Gornji varoš - Donji varoš je imao status vojničkog naselja) doseljavaju zanatlije Nemci i Slovaci. (Izvor: Bunjevački kalendar 1869)
Prvi podatak o precima grupe porodica Raiči potiče iz popisa iz 1748 godine kada je pleme Raiči popisano na jugozapadnoj gornjoj ili komorskoj strani Sombora na pustari Čičovi i Petkovac. Prvi pojedinci sa prezimenom Raič identifikovani su u popisu vojnih obveznika sa područja Subotice, Sombora i Baje iz 1786. U šancu subotičkom u prvoj satniji konjaništva, pod komandom kaplara Mate Guganovića naveden je Luka Raič, a
u šancu somborskom u Drugoj satniji pješačkoj naveden je Lovro Raič kao njen podvođa
(Antunović, Razprava..., str. 102 i 108)
u šancu somborskom u Drugoj satniji pješačkoj naveden je Lovro Raič kao njen podvođa
(Antunović, Razprava..., str. 102 i 108)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~
6. Nov. 07
Povod seobe Skendera iz Skadra u Paštroviće: Sukobi vizantijskog cara Manojla Komnina sa zapadnjacima 1147 (tokom drugog krstaškog pohoda) dadoše povoda Normanima (imali su državu u Južnoj Italiji) da obnove svoje davne napade na istočnoj obali Jadranskog mora.. (Kada se vojnički konsolidovao) car Manojlo ih je potukao… osvojivši od Normana Krf… U isto vreme veliki župan raški Uroš Prvoslav ustao je protiv Vizantije. – Oko 1150 godine na prestolu u Raškoj je Desa (Urošev brat) koji je u Zeti potisnuo tamošnjeg kneza Radoslava na primorje od Kotora do Skadra. Izvor: Ćorović istorija srpskog naroda, internet izdanje 2001, glava 8. URL: www.rastko.org) -- Skenderi su se verovatno preselili iz okoline Skadra oko 1150 godine usled opasnosti koja je pretila od Normana. Srbi su imali dobre odnose sa Normanima pa je zetsko primorje pod Radoslavom bilo pošteđeno njihovog pustošenja. Skadar je potpadao pod vlast Vizantije (sa centrom u Draču).
Verska pripadnost Skendera u 12 veku: Sudeći prema Nakićenoviću, Skenderi su pripadali istočnoj crkvi. Prema podacima koje navodi Ćorović (istorija srpskog naroda, glava 9), Zeta kao primorska oblast - područje Paštrovića je pripadalo ovoj oblasti (A.R.) - bila je pod jakim uticajem stare romanske kulture i sa mnogo elemenata njene etničke tradicije. Bar, sa katoličkom arhibiskupijom, bio je jedan od glavnih rasadnika te kulture; posle Kotor i Dubrovnik delovahu sa svoje strane. Tu je gotovo isključiv uticaj zapadne crkve. Svi natpisi do kraja 12 veka pisani su tamo latinski, kao i mnogo pominjana Dukljanska hronika. Poznata je činjenica, da početkom 12 veka, kad se Nemanja rodio, u unutrašnjosti, blizu Podgorice, nije bilo pravoslavnog sveštenika i da je novorođeni bio kršten po zapadnom obredu. Pored Srba, u Zeti je bio dobar procenat Romana i Arbanasa… - Može li se iz ovoga zaključiti da su Skenderi prilikom seljenja u 12 veku pripadali zapadnoj crkvi pa potom prihvatili pravoslavlje (kao uslov uključivanja u paštrovićka plemena)? Ako je tako, onda se može razumeti kasniji povratak Skendera u katoličanstvo. Ovo pitanje zahteva dalje istraživanje.
Okolnosti širenja pravoslavlja u zetskom primorju: 1172 god. Nemanja (vladar Raške u osnivač srednjevekovne srpske države) pokorio se grčkom caru Manojlu Komninu. Ćorović piše (Istorija…, gl. 9): “Posle ove teške lekcije Nemanja više nije pomišljao na otpor protiv Manojla. Sav se dao na sređivanje prilika u svojoj državi. Naročitu pažnju je obratio suzbijanju bogumilske jeresi i jačanju pravoslavlja. Protiv jeretika je upotrebio vrlo oštre mere: njihovom učitelju odrezao je jezik, a sledbenike je čak i spaljivao ili naterivao u beg; imanja im zaplenio, a knjige spalio.” Posle smrti cara Manojla, između 1183 i 1190 godine, Nemanja je “potpuno pokorio Zetu u celom njenom opsegu, zajedno sa Skadrom, i čitavo bokeško primorje. Od svih gradova izdvojio je i poštedio Kotor (1185); u njemu je čak sazidao i svoj dvor. “"Грчко је име истребио", пише Првовенчани, "да им се не помиње отад у тој области". Том приликом уклоњена је из Зете и стара домаћа династија, односно њен последњи владар, велики кнез Михајло. 20. августа 1189. год. нашла се Михајлова жена Десислава, у пратњи барског архиепископа Гргура и неких других дворских људи, као бегуница у Дубровнику.“ Ćorović navodi da je Nemanja “ne goneći katolike, pravoslavlje učinio državnom verom…“ -- Ovi navodi pokazuju da je prihvatanje pravoslavlja, posle ukidanja Zete, predstavljalo uslov integracije u tadašnju društvenu strukturu novostvorene srpske države.
