Bunjevački rodoslov

Bunjevačko i hrvatsko pitanje u Vojvodini

2012-02-09T23:38:00.000+01:00

Dr Slaven Bačić (SB), predsednik Hrvatskog nacionalnogvijeća u Srbiji, sažeto i precizno je izložio stajalište hrvatskih nacionalnihaktivista u Vojvodini prema „tzv. bunjevačkom pitanju“. Analiza tog stajalištaotkriva da dr Bačić govori o hrvatskom pitanju u Vojvodini a da je „tzv.bunjevačko pitanje“ zastor koji kamuflira strategiju „subetničke skupine“ Hrvata-Bunjevaca,da uspostave kontrolu nad tzv. „hrvatskim etničkim prostorom Bačke“. NastupimaSB u vojvođanskim informativnim glasilima stigao je i odgovarajući odjek, kojisvedoči da je „tzv. bunjevačko pitanje“ mistifikovani izraz još nedovršenogprocesa konsolidacije hrvatskih i srpskih nacionalnih odnosa. Realno bunjevačkopitanje je, pri tome, u konfrontacijama političkog vođstva vojvođanskih Hrvatasa srpskom državom, efemerni povod. To korišćenje Bunjevaca kao rekvizita u utakmicinacionalističkih elita je pravi problem. Nesklonost vojvođanskih političkih ikulturnih elita demistifikaciji bunjevačkog pitanja čini upitnim, kakoostvarivanje ravnopravnosti bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini, tako itemelje vojvođanske autonomije (njenu multietničnost, njenim Statutom garantovanuravnopravnost manjinskih nacionalnih zajednica). U nastavku su marginalije uztekstove dr Bačića.

1. Bunjevci i hrvatsko pitanje u Vojvodini

Ako se prizna pravo da se "nekoliko"Bunjevaca osećaju samo kao Bunjevci (ne kao subetnička grupa hrvatskog naroda,nego kao poseban mali narod, koji traži ravnopravno priznanje među nacionalnokonstituisanim manjinskim zajednicama AP Vojvodine), i ako to pravo, bez državneintervencije, iskoristi 20 hiljada Bunjevaca, onda se "bunjevačkopitanje" ne može izvesti iz favorizovanja Bunjevaca od strane državeSrbije, što je centralni stav SB. Stagnacija i opadanje populacije Hrvata uVojvodini, usled emigracije u uslovima Miloševićevih ratova, ali i usledmimikrijskog nacionalnog neizjašnjavanja oko 80 hiljada stanovnika Vojvodine u popisustanovništva Srbije 2002 godine, tiče se Hrvata, nezavisno od njihovog etničkogporekla (da li su autohtoni Bunjevci ili su mađarizovani Bunjevci što suoptirali za hrvatsku nacionalnost posle 1920 godine ili su Hrvati imigrirali izHrvatske i BiH u periodu nakon 1920 sve do naših dana). Tako postavljeno, to jehrvatsko a ne bunjevačko pitanje u Vojvodini.

Kontrapunkt Bunjevci-Hrvati ne može biti središterealnog hrvatskog problema, pa je pravo pitanje zašto SB poteže "bunjevačkopitanje" kao kamuflirano hrvatsko pitanje? Zašto je potreban galimatijashrvatskih Bunjevaca, Bunjevaca-Hrvata? Zašto se SB za hrvatsko pitanje boriističući potrebu i očekivanje da srpska država pruži zaštitu hrvatskoj manjiniod politikantskog izvrtanja – koje sadrži dokazivanje da svi Bunjevci nisuHrvati? (Ko su politikanti? SANU, Matica srpska, Filozofski fakultet u NovomSadu, konzervativna politička i kulturna elita u Srbiji?). Odgovor: SB pozivana anšlus bunjevačke nacionalne manjine u Vojvodini zato što hrvatskanacionalna inicijativa u Vojvodini preostali korpus Bunjevaca nije u stanju daasimilira (da ubedi "šačicu" Bunjevaca koji se ne osećaju Hrvatima)pa mu je potrebna nova administrativna kategorizacija Bunjevaca kao Hrvata(ponavljanje zabrane narodnosti Bunjevaca i Šokaca iz 1945 godine).

Problem hrvatskog pitanja u Vojvodini je, kako misli SB,što srpska država ne sprečava bunjevačku etničku grupu u njenom nastojanju dase konstituiše kao nacionalna manjina - da poveže "nekoliko"Bunjevaca, koji se ne osećaju Hrvatima, u autonomnu kulturnu zajednicu (što jeostvareno potvrđivanjem Statuta AP Vojvodine u Skupštini Srbije čime suBunjevci u Vojvodini 30.11.2009. dobili status nacionalne manjine ravnopravnesa drugim manjinama i sa većinskim narodom).

Zašto vojvođanski Hrvati-Bunjevci otvoreno ne postavesvoje pitanje kao hrvatsko pitanje, kao problem svog statusa pred srpskomdržavom, nego ga postavljaju u prikrivenom obliku bunjevačkog pitanja? (Ima lito veze sa statusom Hrvata kao konstitutivnog naroda u Državi Srba, Hrvata iSlovenaca, pa stoga i na teritoriji Bačke / Vojvodine? Da li se taj danasnevažeći status Hrvata odslikava u samopoimanju vojvođanskih Hrvata-Bunjevacakao baštinika „etničkog prostora Bačke“ čije obrise nalazimo na mapi u knjizi „Hrvatske zemlje u prošlosti i sadašnjosti“Dominika Mandića iz 1973 godine, str. 187.)

Odgovor se nazire iz prigovora koje SB upućujehrvatskim dužnosnicima. On upozorava da "potrebe i glas hrvatske zajednice uVojvodini/Srbiji (nisu) zbiljski integralni dio hrvatske vanjskepolitike", "poput srpskoga pitanja u Hrvatskoj koje je integralni diovanjske politike Republike Srbije prema Republici Hrvatskoj". Dalje, da"hrvatski dužnosnici otvoreno ne govore o položaju Hrvata u Vojvodini iSrbiji u hrvatskim medijima, na isti način kako srpski dužnosnici govore o Srbimau Hrvatskoj u srbijanskim medijima" (sličnu ocenu, u debati na jednom ranijem skupu, daje i T. Žigmanov, kritikujući neosetljivost hrvatskih medija prema problemima vojvođanskih Hrvata). SBtakođe izražava podozrenje prema dužnosnicima Republike Hrvatske koji se „usvezi stvarnoga stanja manjinskih prava Hrvata u Republici Srbiji...konzultiraju preko dužnosnika Republike Srbije i njima sklonim savetnicima ipolitičarima iz Republike Hrvatske... a ne izravno s predstavnicima hrvatskemanjinske zajednice u Srbiji.."

Kada srpski dužnosnici pristupaju problemima srpskemanjine u Hrvatskoj, oni ne dovode u pitanje prava nijedne druge nacionalnemanjine u toj zemlji. Kada hrvatski dužnosnici, na isti način, nastoje dapristupe problemima Hrvata u Vojvodini/ Srbiji, oni ne mogu da dovode u pitanjeopstanak Bunjevaca kao priznate nacionalne manjine u Srbiji. Ako se oslone nasliku stanja hrvatske nacionalne manjine u Srbiji / Vojvodini, koju podastireSB i njegovi sledbenici, suočiće se sa mučnim zahtevom anšlusa bačkih Bunjevacakao dosadašnjeg ključnog opravdanja delovanja hrvatsko-bunjevačkih dužnosnika unacionalnoj zajednici Hrvata u Vojvodini. To je zahtev kojem nijedna država nemože (otvoreno) da izađe u susret. Otuda oprez koji hrvatski dužnosnicipokazuju prema interpretacijama položaja Hrvata u Vojvodini / Srbiji koje (novomdržavnom vođstvu Hrvatske, sa I. Josipovićem i Z. Milanovićem na čelu) SB etalliis predočavaju. Otuda i izjava I. Josipovića o onima među prvacimavojvođanskih Hrvata koji teraju vojvođanske Bunjevce od sebe.

2. Antihrvatski refleks tzv. bunjevačkog pitanja

Šta donosi pravo "nekoliko" Bunjevaca, koji se ne osećaju Hrvatima, na izjašnjavanjesamo kao Bunjevaca?

Iz uzgredno iznešenog stava SB o nespornostiizjašnjavanja isključivo kao Bunjevaca, nazire se njegovo poimanje takvih"isključivih Bunjevaca" kao marginalizovane, nevidljive, društveno ipolitički nepostojeće etničke grupe. To odgovara statusu Bunjevaca nakonzabrane nacionalnog izjašnjavanja 1945 godine.

Ovo stanje anihilacije Bunjevaca kao nacionalnosti, izvorje antihrvatstva na koje se SB žali pripisujući takav odbrambeni odnosBunjevaca neHrvata instrumentalizaciji od strane srpskih konzervativnih elita.Antihrvatstvo je manifestacija odbrambenog refleksa koji su Bunjevci stekli tokom otpora asimilatorskoj praksidržavotvornih nacionalizama 19tog i 20tog veka (naročito tokom mađarizacije) čijiposebno nemili slučaj je bila zabrana njihove narodnosti u 1945 godini.Ova reakcija je mogla da se koristi od strane pomenutih srpskih konzervativnihelita, ali je njen izvor u razočarenju koje je nasilna hrvatizacija izazvala umomentu kada su Bunjevci očekivali ostvarenje jugoslovenske nade u mogućnostiafirmacije bunjevaštva u zajednici ravnopravnih naroda. Insistiranje SB etalliis na "bunjevačkom pitanju" kao antihrvatskom projektu, je kontraproduktivno,odbija Bunjevce, kako opravdano prigovara dr Ivo Josipović.

3. Bunjevački jezik: rashrvaćenje ikavice?

Bačićevi primeri antihrvatske logistike konzervativnesrpske elite u sklopu projekta "bunjevačkog pitanja", ukazuju na njegovuapercepciju realnih odnosa Bunjevaca i Hrvata u sredini u kojoj hrvatskapolitička i kulturna elita vodi antibunjevačku kampanju poslednje dvedecenije.

Krunski dokaz instrumentalizacije bunjevačkog pitanjaod strane srpskih elita, SB nalazi:

- u standardizaciji bunjevačkog "jezika"koju vodi Matica srpska i srpski univerzitetski profesori a ne bunjevačkeinstitucije ili bunjevačka kulturna i naučna elita;

- u učestvovanju SANU u organizovanju nakaradnihkvazi-naučnih skupova ... gde su pretežni deo učesnika Srbi a ne Bunjevci ...kojima se žele naučno opravdati politikantska stajališta kako Bunjevci nisuHrvati.

Argument u obe ove tvrdnje je da pomenute, zanacionalni razvoj Bunjevaca važne naučne aktivnosti, ne vode Bunjevci,bunjevačke institucije ili bunjevačka kulturna i naučna elita, nego da to čineSrbi, srpske institucije i srpski intelektualci.

SB sve navedene aktivnosti oko jezika i porekla irazvoja Bunjevaca kvalifikuje kao naučno opravdavanje politikantskog stajalištakako Bunjevci nisu Hrvati. Politikantsko stajalište - a ne naučno - ovde se izvodiiz nastojanja rashvaćivanja Bunjevaca radi njihove srbizacije, dokazivanja da suSrbi-katolici. Naučno stajalište, implikacija je SBovog stajališta, bilo bi onokoje dokazuje da su svi Bunjevci Hrvati, kako oni, što su ostali na hrvatskimzemljama (Primorci, Ličani, Dalmatinci, Hercegovci) tako i bački Bunjevci, kojisu, krajem 17 veka, izašli iz sfere političkog uticaja hrvatske vlastele.Takvih naučnih skupova, sa aksiomom o hrvatskom poreklu Bunjevaca, organizovalesu, takođe, institucije čiji su učesnici bili Hrvati, prvenstveno onibunjevačkog porekla. Oba stajališta - iprosrpsko i prohrvatsko - Bunjevcima pristupaju kao "egzotičnoj"temi, kao subetničkoj grupi, polemišući sa svojim ideološkim antipodom, posmatrajućiBunjevce kao efemerni objekt debate a ne kao istorijski subjekt koji nastoji dase izvuče iz marginalizacije i ugroženosti.

Bunjevci raspolažu skromnim timom istraživača,lingvista, sociologa, istoričara kojima na raspolaganju ne stoje naučne institucijekakvima raspolažu srpske i hrvatske elite, poduprte državnim institucijama, nakoje računa SB. Nigde u tekstovima koje objavljuju publikacije koje informišu ostajalištima SB, ne mogu se naći ideje o eventualnom hrvatskom doprinosunastojanjima Bunjevaca da standardizuju svoju ikavicu (SB precizira – hrvatskuikavicu), iako ikavica u Hrvatskoj nije tabu tema. Otuda se stanovište, sakojeg kreću kritike doprinosa srpskih intelektualaca naučnom utemeljenju bunjevačkogjezika, kritike koje bačke Bunjevce vide a priori kao pripadnike hrvatskenacije, ne može razumeti drugačije nego kao politikantska posvećenosthrvatizaciji Bunjevaca.

4. Hrvatsko bunjevački dijalog

SB: Takav dijalog je teško očekivati zato što se projekt"bunjevačkog pitanja" temelji na antihrvatstvu, na insistiranju konzervativnesrpske političke i kulturne elite, da Bunjevci nisu Hrvati (nego da su Srbi-katolici, srpsko plemeBunjevaca - AR.)

SB ignoriše autohtoni etničko-nacionalni proces ubunjevačkoj zajednici (ona postoji kao veza etniciteta i bez nacionalne institucionalizacije).Taj proces može biti sprečavan, administrativno-politički blokiran, ali ne možeda se iskoreni. Bunjevci nisu nestali nakon zabrane njihovog nacionalnogizražavanja 1945. Čim su prilike dozvolile, bački Bunjevci su obnovili svojjavni kulturni i društveno-politički život. Isto se zapaža u Mađarskoj: gde poslejednog ipo veka mađarizacije, stigmatizacije, Bunjevci (barem 8 do 10 hiljada)već više od decenije vode borbu za priznavanje kao nacionalne manjine.

(Subotički Bunjevci su se obratili dr Markoviću,ministru u vladi Republike Srbije1990 godine - imali su i razgovor sa Šešeljem- i pokrenuli proces svoje nacionalne obnove. Možda se taj korak Bunjevacapodudarao sa političkim interesima tadašnje vladajuće elite u Srbiji, ali jetaj postupak nemoguće tumačiti isključivo kao instrumentalizaciju radistvaranja bunjevačke nacionalne manjine kao "pete kolone" u hrvatskojmanjini u Vojvodini. Kasniji politički proces pokazuje da su se u bunjevačkojzajednici razvile disparatne nacionalne i ideološko-političke tendencije kojesu "memorandumske Bunjevce", sklone konzervativnim srpskim političkimi kulturnim elitama, učinile jednom od tendencija, pored onih koje tragaju zaobnovom autentičnog bunjevaštva odupirući se, kako panhrvatskom poimanjuBunjevaca, tako i njegovom pansrpskom antipodu.)

5.Perspektive Bunjevaca kao malog naroda

Bačićevo izvođenje „tzv. bunjevačkog pitanja“ izsubverzivnog delovanja srpske države, njenog konzervativnog elitnog jezgra(pisci Memoranduma, organizatori kvazi-naučnih skupova, istorijske ilingvističke katedre srpskih univerziteta) opterećeno je nacionalističkimanimozitetom i atmosferom („ozračjem“) hladnog hrvatsko-srpskog rata. Tajpristup je druga strana medalje onome pristupu kojeg SB kritikuje – pristupa konzervativnenacionalističke srpske elite. Takav karakter Bačićeve vizure Bunjevaca, jasnose ocrtava u svetlu Josipovićeve kritike onih koji „Bunjevce teraju od sebe“, dakle,onih koji se mogu identifikovati kao zastupnici ideologije konzervativne elite pohrvaćenihBunjevaca (čuvara „hrvatskog etničkog prostora Bačke“ - MC). Nezgoda jeBačićevog stanovišta u tome što je ono opterećeno protivrečnošću: očekuje odsrpske države (koja je pod uticajem konzervativne srpske elite) da rešibunjevačko pitanje u korist Hrvata. Druga nezgoda je u odbijanju dr Josipovića,reprezentanta ne-desnih snaga Hrvatske, da takvu politiku anšlusa bačkihBunjevaca, prihvati i sprovodi.

Da li ova Bačićeva aporija bunjevačkog (u suštinihrvatskog) pitanja u Vojvodini, ima realno rešenje?

SB nalazi odgovor u ne-desnim snagama u Srbiji injihovom uticaju na srpsku državu („Dugoročno posmatrano, dalji odnosi izmeđudvaju institucija (srpske i hrvatske države kao faktora rešavanja bunjevačkogpitanja – AR) zavisiće od toga kako budu jake desne snage u Srbiji...“). To jeu skladu sa poimanjem uloge države, njenih snaga građenja nacije. Desne snage,koriste državu za homogenizaciju nacije, „peglajući“ etničku konfiguraciju stanovništvazatečenog na svojoj državnoj teritoriji i stvarajući – po slici svogzamišljenog većinskog naroda (A. Smith) - jedinstvenu, u suštini političkunaciju. Od ne-desnih snaga se može očekivati da ne sprečavaju procese etničkogdozrevanja „subetničkih grupa“, kako onih koje su na putu nacionalnogidentifikovanja i integracije, tako i nacionalnih manjina kao „džepova“ malih naroda/ etničkih grupa zaustavljenih u svom nacionalnom konstituisanju. (SB neidentifikuje desne snage, osim što daje naznake da je reč o „srpskim snagama“,što vodi ka ambivalentnom zaključku: da su ne-desne snage prohrvatske etno-nacionalističkesnage, ili, pak, nad-etničke snage građanskog patriotizma).

Prevlast desnih snaga u srpskoj i hrvatskoj državimože da donese nastavak odmeravanja recipročnog uticaja odgovarajućihnacionalizama (za hrvatskog partnera uticaj se kamuflira bunjevačkim pitanjem).Uticaj ne-desnih snaga u obe države može da otvori procese re-konstituisanja „subetničkihgrupa“, obnavljanja „regionalnih“ kultura i identiteta i ranije nevidljivihetničkih grupa. To je situacija koja slobodu nacionalnog opredeljenja diže, odpuke proklamacije o ličnim pravima, na nivo kulturno-političkih kolektivnihprava na kojima mogu da se odvijaju realni procesi integracije i/iliakulturacije malih naroda.

Kojim pravcem će ovi procesi krenuti, zavisi od unutrašnjihodnosa i tendencija različitih interesnih struktura u svakoj od etno-nacionalnihgrupacija / zajednica. Za bačke Bunjevce se nazire (izbori za BNS na to ukazuju)da su aktivne, kako tendencije strančarenja, disparatnih interesa, koje sestavljaju pod politički kišobran i desnih i ne-desnih snaga, tako i tendencijaautentičnog nacionalnog razvoja (s nastojanjem da se izbegne paternalizam jakihrepubličkih i pokrajinskih stranaka). To znači, da se u situacijisamoidentifikovanja malih naroda, zaostalih u modernizaciji, nacionalni razvojostvaruje u demokratskoj utakmici i kooperaciji, čiji ishod se manifestuje ukontinuumu od različitih etničkih veza do različitih nacionalnih svrstavanja.

Bačićevo „tzv. bunjevačko pitanje“ ima rešenje udemokratskom procesu, u demokratskoj Srbiji, u društveno-kulturnom okviru APVojvodine, a ne u paktu konzervativnih elita susednih država (uključujući iMađarsku). Etnička povezanost bačkih Bunjevaca, uključujući i Bačićevu „subetničkuskupinu“ Hrvata-Bunjevaca, osnova je od koje rešavanje bunjevačko-hrvatskog pitanjau Vojvodini može da krene, sa ili bez konzervativnih elita, koje nalazezajednički jezik suprotstavljajući se standardizaciji bunjevačkog jezika, bilokao „rashrvaćivanju ikavice“, bilo kao „rasparčavanju srpskog jezika“.

Dvostruka negacija Bunjevaca: dr Bačić i SRS

2012-01-26T21:35:00.000+01:00

Reakcija Nacionalnog saveta Bunjevaca

31.01.2012.

SAOPŠTENJE

Pored nizatekstova iz hrvatskih institucija u kojima se osporava Bunjevcima pravo nasamobitnost i na upotrebu svog maternjeg bunjevačkog jezika, saopštenjem sejavnosti obratila i Srpska radikalna stranka i nekakva kvazi vlada nepostojećeRepublike srpske krajine, u kojem se Bunjevci u Vojvodini nazivaju srpskimplemenom, koje se pod različitim uticajima rasrbljavalo. Dalje se kaže da jerad na standardizaciji bunjevačkog jezika falsifikovanje filološke nauke.

Zaista smozapanjeni ovakvim sinhronizovanim napadima hrvatskih i srpskih desničarskihstranaka iz davnog i tamnog političkog vremena - Tuđmana i Šešelja!

Ovim putemmolimo sve te velike „naučnike“ da svoje „naučne aspiracije“ rešavaju na druginačin a ne napadima na jednu legitimnu i priznatu nacionalnu manjinu u Srbiji.

Rad nastandardizaciji bunjevačkog jezika je stvar nadležnih institucija u okviruBunjevačkog nacionalnog saveta i Odbora za službenu upotrebu jezika i pisma uskladu sa Zakonom i Ustavom Republike Srbije. Ovaj rad se odvija u skladu asstandardima koji su utvrđeni i kako smo već obaveštavali javnost očekujemo daće uskoro iz štampe izaći čitanka za izučavanje bunjevačkog jezika u osnovnimškolama, gramatika i metodološki priručnik, a da će sve potrebne radnje nastandardizaciji jezika biti okončane do kraja 2012. godine i da će odluka ostandardizovanom bunjevačkom jeziku biti doneta u 2013. godini.

Nacionalnisavet bunjevačke nacionalne manjine

Predsednik

S.r BrankoPokornić

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3828

Saopštenje G.O. SRS-a

Postavljeno od strane Urednik , Pon, 30/01/2012 - 13:34

Članovi Gradskog odbora Srpske radikalne stranke su prisustvovali simpozijumu koji je organizovao Pokret za obnovu srbistike i Vlada Republike Srpske Krajine na temu „Srpsko pitanje i srbistika“ iz kojeg je proteklo prethodno saopštenje o rasparčavanju srpskog jezika.

U saopštenju ni jednom rečju nije negirano postojanje Bunjevaca već su pojedinci kojima je bitnija politika i dobijanje političkih poena, a ne interesi Bunjevaca kao naroda izmanipulisali i izokrenuli saopštenje Srpske radikalne stranke i nauku podredili politici i svojim ličnim interesima.

Srpska radikalna stranka nije želela da izazove bilo koji sukob sa Bunjevcima koji su uvek bili lojalni Srbiji i među kojima je veliki broj članova Srpske radikalne stranke, navodi se na kraju saopštenja.

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-go-srs-5

Србијаи Европа распарчавају српски језик

25 јануар 2012 Вести

С А О П Ш Т Е Њ Е

Српско племе Буњевци у Војводини је, колонијалниминжињерингом Ватикана, Западне Европе и комунистичког режима у Југославији,расрбљивано и његови припадници су убеђивани да припадају хрватској нацији.

Том распарчавању српског националног ткива се, ових дана, помаже ифалсификатима у филолошкој науци. Најављено је да ће се Буњевачкинационални савет залагати да упозна свет о живом буњевачком језику и да ће овегодине "експертски тим у Савету Европе донети одлуку о томе - да ли је у питању језик или говор". Та одлука ће бити донесена кад се будеодлучивало у ЕУ и о ромском, и о влашком језику.

Најтужније је што се у Европској унији не јавља ниједан филолог и ниједандржавник - ради уклањања циркуске представе везане за српски књижевнијезик. Својеврсан циркус око српског језика је премештен и у Палату Уједињенихнација у Њујорку. Тамо је код УНЕСКО-а српски језик пријављен

под четири различита имена: СРПСКИ, ХРВАТСКИ, ЦРНОГОРСКИ и БОСАНСКИ.

Историјске чињенице показују, да је Аустрија избацила из употребе хрватскијезик средином 19. столећа и да је присилила окупирани хрватски народ - дасе служи српским језиком. Тако је хрватски језик, једини у Европи, осуђен насмрт - да би се то прикрило, аустријски професори су унели фалсификат у филологију и записали да то није био језик, него "кајкавскидијалекат".

То што намерава Буњевачки национални савет је фалсификат над фалсификатима ивидећемо, да ли ће Европска унија свој углед уништити - залажући си заприхватање фалсификата у филологији. Наиме, језик којим говоре Буњевци уВојводини је српски језик. Буњевачко српско племе се користи једним

наречјем српског језика које се зове ИКАВСКО. Исто наречје користе и становнициграда Азбуковице и околних села у Западној Србији, близу града Ваљева. Овим наречјем су се служили и становници Београда и околине - све досредине 19. столећа, кад је уведен књижевни српски језик с ЕКАВСКИМ

наречјем. Иначе ово наречје се користи код Срба православне и католичке вере уДалмацији, Херцеговини и Босни, а делимично у Срему, Славонији и Барањи. (Треба имати у виду, да су, реченим колонијалним инжињерингом, у овимкрајевима Срби католици преведени у хрватску нацију - као и део Буњеваца уСуботици и околини).

Ако Европска унија и Буњевачки национални савет у Суботици желе да спасавајуевропску културну баштину, могу се заложити за спас хрватскогјезика. Још се говори у кругу хрватских породица у Загребу и Загорју и требалоби га спасити од нестајања, као што се то чини с хиљадама угрожених светских језика на списку УНЕСКО-а.

ВЛАДА РС КРАЈИНЕ

Ратко Личина, министар

СајтВидовдан.орг

20 март 2011 ВИДОВДАН.ОРГ

http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=23741:2012-01-25-20-50-08&catid=48:vesti&Itemid=103

Saopštenje SRS

Postavljenood strane Boris Šuman, Sre, 25/01/2012 - 15:09

Srpsko pleme Bunjevci u Vojvodini je,kolonijalnim inžinjeringom Vatikana, Zapadne Evrope i komunističkog režima uJugoslaviji, rasrbljivano i njegovi pripadnici su ubeđivani da pripadajuhrvatskoj naciji, saopštile su Srpska radikalna stranka i Vlada Republikesrpske krajine.

Tom rasparčavanju srpskog nacionalnog tkiva se,ovih dana, pomaže i falsifikatima u filološkoj nauci. Najavljeno je da će seBunjevački nacionalni savet zalagati da upozna svet o živom bunjevačkom jezikui da će ove godine "ekspertski tim u Savetu Evrope doneti odluku o tome -da li je u pitanju jezik ili govor". Ta odluka će biti donesena kad sebude odlučivalo u EU i o romskom, i o vlaškom jeziku, stoji u saopštenju. Kakoje saopšteno, to što namerava Bunjevački nacionalni savet je falsifikat nadfalsifikatima i videćemo, da li će Evropska unija svoj ugled uništiti -zalažući si za prihvatanje falsifikata u filologiji. Naime, jezik kojim govoreBunjevci u Vojvodini je srpski jezik.

Bunjevačko srpsko pleme se koristi jednimnarečjem srpskog jezika koje se zove ikavsko. Isto narečje koriste istanovnicigrada Azbukovice i okolnih sela u Zapadnoj Srbiji, blizu grada Valjeva. Ovimnarečjem su se služili i stanovnici Beograda i okoline - sve do sredine 19.stoleća, kad je uveden književni srpski jezik s ekavskim narečjem. Inače ovonarečje se koristi kod Srba pravoslavne i katoličke vere u Dalmaciji,Hercegovini i Bosni, a delimično u Sremu, Slavoniji i Baranji, navodi se,između ostalog, u saopštenju.

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-srs

Bunjevci razočarani stavom SRS-a 26.01.2012.

SAOPŠTENJE BUNJEVAČKE STRANKE VOJVODINE ZA GRAĐANESUBOTICE

Porazilo nas je jučerašnje saopštenje Srpske radikalnestranke i Vlade Republike Srpske krajine u kojem se negira bunjevački narod ibunjevački jezik.

Bunjevačka stranka Vojvodine na ovaj izliv srpskogasimilatorskog pritiska odgovara da je on za nas jednako opasan kao i onajdrugi-hrvatski.

Mi smo Ustavom Republike Srbije i Statutom AutonomnePokrajne Vojvodine priznati kao nacionalna manjina i želimo koristiti tajstatus.

Očekujemo da javnost kojoj je upućena ova poruka staneu zaštitu bunjevačkih nacionalnih interesa. Nije prihvatljivo da javneinstitucije, mnogobrojne civilne organizacije, a posebno gradSubotica-zaštitnik građana, nemo slušaju ovakve izjave i na njih ne reaguju.Nije ovo „tuđa stvar“, ovo je stvar našeg grada, Pokrajine pa i Republike i svizajedno moramo ustati protiv ovakvih stavova.

Ne mogu se propovedati zajedništvo, multietičnost,multikulturalnost, multikonfesionalnost i drugo samo prilikom svečanih govora,već i u odbrani statusa nacionalnih manjina. Kako naš narod kaže: „Boljesprečiti, nego lečiti“.

Predsednik Bunjevačke stranke Vojvodine

Mr Branko Francišković

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3804

Takođe na rtv YUeco Saopštenje BSV-a

Postavljeno od strane Urednik , Čet, 26/01/2012 - 14:44

http://www.yueco.rs/vest/politika/saop-tenje-bsv-2

SBB - Reakcija na izjavu radikala

27.01.2012.

izvor:
Mirko Bajić

Većustaljenim napadima na bunjevačku zajednicu od strane ostataka „Tuđmanovogrežima“ u Subotici, oličenim u istupima pojedinaca - takozvanih intelektualaca,iz redova Demokratskog Saveza Hrvata u Vojvodini, pridružili su se i njihoviideološki istomišljenici u liku Srpske Radikalne Stranke i nekakve fantomske„Vlade Republike Srpske Krajine“, koji u svom saopštenju od 25. Januara,otvoreno negiraju Bunjevcima pravo na samobitnost i upotrebu jezika.

Ovakvosinhronizovano delovanje ekstremnih desničarskih organizacija i likova, nijeslučajnost i mi od nadležnih državnih organa, a naročito od gradske vlasti uSubotici, zahtevamo odgovarajuću reakciju i zaštitu integriteta i pravabunjevačke nacionalne zajednice u Srbiji.

Ovo naročitotražimo iz razloga što imamo nagoveštaja da se iz tih krugova žele organizovatii nekakvi „naučni skupovi“ i „kvazi rasprave“ o pravima Bunjevaca i upotrebijezika.

Mirko Bajić,predsednik SBB (Saveza bačkih Bunjevaca)

http://www.subotica.info/press.php?press_id=3810

dr Slaven Bačić vs. dr Ivo Josipović

2012-01-25T20:26:00.000+01:00

Hrvatskariječ, 11.01.2012 14:21 – Predsjednik Hrvatskognacionalnog vijeća o bunjevačkom pitanju

ReagovanjeBunjevačkog nacionalnog saveta na URL:

http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=40015

Strategijski zaokret dr Iva Josipovića prema Bunjevcima

2012-01-09T00:41:00.000+01:00

U intervjuu objavljenom 31.12. 2011. u listu „Dnevnik“, dr Ivo Josipović je na pitanje „..„Hrvati uVojvodini očekuju i konkretniji odnos matice kada je reč o tzv. bunjevačkompitanju i hoće li se i na koji način zvanični Zagreb angažovati po tompitanju“?, odgovorio:

...„Što se tiče bunjevačkogpitanja, nije Zagreb pozvan da bilo kome određuje kako će se osećati iliizjašnjavati. Pitanje identiteta je lično pitanje i temeljno ljudsko pravo.Međutim, želimo se aktivnije uključiti u kontakt među zajednicama da pokušamootvoriti neku pozitivnu komunikaciju, pa se može na kraju ispostaviti darazlike nisu tako velike ako ih uopšte ima. Upravo bi i hrvatska zajednica uSrbiji trebala nastojati da deluje integrativno, da otvori komunikaciju saonima koji se osećaju Bunjevcima, a ne da ih tera od sebe“...

http://www.dnevnik.rs/svet/josipovic-danas-smo-i-bolji-ljudi-i-bolja-drustva

Savez Bačkih Bunjevaca izdaoje 5. Januara 2012 godine saopštenje u kojem pozdravlja izjavu dr Josipovića (videtihttp://www.subotica.info/press.php?press_id=3769).

Navedena izjava HrvatskogPredsednika je prva lasta koja najavljuje dugo proleće normalizacijebunjevačko-hrvatskih odnosa u Vojvodini. Razmišljao sam o ovoj temi (videtiposting na ovom blogu od 29.09.2011) i zaključio „zasad je teško pritpostavitda će do dijaloga Bunjevaca o njevim zajedničkim problemima moć doći“. Porukadr Josipovića pruža realniji okvir za razmišljanje o ovom važnom pitanju.

Dr Josipović je saopštiovažan, strateški stav o odnosu Hrvatske prema vojvođanskim Bunjevcima. On značizaokret od dosadašnje krute, nacionalističke strategije (iz vremenaRadićevsko-Mačekovske strategije bačke Hrvatske) prema uvažavanju multietničke,multikulturne Vojvodine u kojoj Bunjevci nalaze okvir svoje revitalizacije. Ovajzaokret ne može biti lak za vođstvo (nacionalno-političku i klerikalnu elitu)hrvatske zajednice u Vojvodini (i za njihove oslonce u matici) koje je uasimilaciji Bunjevaca u Hrvate nalazilo reasom d' etre svog delovanja.

Oko kojih pitanja hrvatskazajednica može da "otvori pozitivnu komunikaciju sa onima koji se osećajuBunjevcima"? Pozitivna komunikacija ima za pretpostavku otklanjanje dvaproblema, na čijem rešavanju će se pokazati spremnost hrvatskih prvaka na komunikacijuza koju se zalaže dr Josipović.

Prvo, promena pristupahrvatskih političkih, kulturnih aktivista, prema Bunjevcima. Odustajanje odnegatorskog stava, prihvatanje poštovanja prema autohtonosti kulture i identitetuBunjevaca. Jedna od ključnih pretpostavki u tome je revizija poimanja zabranenarodnosti Bunjevaca iz 1945 godine. Drugo, prihvatanje Srbije - Vojvodine kaodruštveno-političkog i kulturnog okruženja u čijem demokratskom razvoju obezajednice ravnopravno učestvuju.Odustajanje od očekivanja da hrvatska država, na osnovu međudržavnih sporazumasa Srbijom, preduzme suzbijanje bunjevačke zajednice (zahtevi izraženi u dvaotvorena pisma intelektualne i političke elite vojvođanskih Hrvata uglavnom bunjevačkogporekla), kao i od stigmatizacije Bunjevaca kao "veštačke nacionalnemanjine, koju je stvorio Miloševićev režim, radi negiranja nacionalne zajednice vojvođanskih Hrvata".

Drugo, program pozitivnekomunikacije može da se smesti u širok dijapazon miroljubive aktivnekoegzistencije dve zajednice (ne samo političkog i dr. vođstva). Za bunjevačkuzajednicu su u tome posebno značajni aspekti komuniciranja:

Uzajamno poštovanjebunjevačkog odnosno hrvatskog etnonima – jasno razlikovanje dve nacionalneorijentacje među Bunjevcima (u nazivima organizacija, manifestacija i sl.).

Podrška ostvarivanjuravnopravnosti bunjevačke zajednice – najmanje odustajanje od opstrukcijerazvoja institucija neophodnih za nacionalni razvoj Bunjevaca (primerDužijance, Zavoda za kulturu Bunjevaca, obrazovnog centra).

Prihvatanje zajedničkebunjevačke istorijske etape u kulturi, književnosti itd. do početka nacionalnogpreporoda Bunjevaca i početka stvaranja moderne hrvatske nacije od sredine 19veka – potom poseban razvoj dve nacionalne orijentacije (Bunjevci i Hrvati).

Pomoć (najmanje odustajanjeod opstrukcije) Bunjevcima u Mađarskoj da dobiju status nacionalne manjine.

Poštovanje srazmernezastupljenosti Bunjevaca i Hrvata u organima, radnim telima, zaposlenosti, i sl.u sredinama gde je to od vitalnog značaja za ravnopravnost pripadnika dvezajednice.

Uzajamna saradnja,zajednički nastupi na manisfestacijama bunjevačkih i hrvatskih kulturno-umetničkihi drugih organizacija (takođe u povezanosti sa srpskim i drugim manjinskim organizacijama).(I niz drugih, ovde ne pomenutih, područja komuniciranja od zajedničkoginteresa.)

Dr Josipović, takođe,pominje „integrativno delovanje hrvatske zajednice“. Imajući u vidu nesumnjivufinansijsku i kadrovsku snagu hrvatske zajednice, i zaostajanje bunjevačkezajednice usled poluvekovne izopštenosti i administrativne zabrane, „integrativnodelovanje“ zahteva „otvaranje četiri oka“. Integracija je moguća izmeđuzajednica sa sličnim kapacitetima a to u ovde posmatranom slučaju nije tako. Ointegraciji (razvoju, jačanju svoje zajednice do nivoa koji omogućujeemitovanje, razmenu kulturnih i drugih vrednosti i dobara, uz otvaranje iprihvatanje koristi i vrednosti koje pruža druga zajednica) može se govoritinakon perioda revitalizacije bunjevačke zajednice, njenog postizanjapotencijala koji se mogu oceniti kao zaista ravnopravni. Bez toga (verovatnodecenijskog) perioda, „integracija“ može da se pokaže kao drugi načinasimilacije Bunjevaca u hrvatski nacionalni korpus. Kako bunjevačka zajednicasvoju egzistenciju zasniva na finansijskim i drugim potencijalima Srbije(Vojvodine), trajanje ovog perioda revitalizacije zavisiće od podrške sa straneove njene matice.

Pažnju zaslužuju kritička zapažanjadr Josipovića o tome kako neki od arogantnih ideološki „potkovanih“ Hrvata terajuBunjevce od sebe. Primer je Maximus Confessor čije uvrede i potcenjivanja Bunjevacasu navedeni na ovom blogu (09.04.2011).

Dr Josipović izražava nadu „darazlike nisu tako velike ako ih uopšte ima“ između Bunjevaca i Hrvata u Bačkoj.Nažalost, razlike su znatne i neće ih biti lako prevazići. Bunjevci su maliugroženi narod čiji opstanak zavisi od uspostavljanja elementarnih modernihnacionalnih institucija. A to se ne može postići bez razvoja stvaralačkihpotencijala, modernog obrazovanja i demokratske inicijative bunjevačkognacionalnog korpusa.

U svakom slučaju,strategijski zaokret čestitog Hrvatskog Predsednika prema Bunjevcima zaslužujepažnju i pohvalu.

Razlozi priznanja Hrvatskim-kulturno umetničkim društvima iz Sombora i Tavankuta

2012-01-03T22:37:00.000+01:00

Predsednik RepublikeHrvatske, gospodin Ivo Josipović, dodelio je „Povelju Republike Hrvatske" u znakpriznanja „Hrvatskom kulturno-umjetničkom društvu „Vladimir Nazor" iz Sombora,koje ove, 2011. godine slavi 75 godina od osnutka te Hrvatskomkulturno-prosvjetnom društvu „Matija Gubec" iz Tavankuta, koje ove godineslavi 65 godina od osnutka“ (URL: http://www.subotica.info/press.php?press_id=3727). To supriznanja povodom očuvanja i negovanja kulture Bunjevaca, onog njihovog dela kojije prihvatio hrvatsku nacionalnu orijentaciju. To je lep gest HrvatskogPredsednika.

Kad pogledamo šta ovadruštva rade, vidićemo da se ona po glavnim svojim kulturnim sadržajima nerazlikuju od drugih bunjevačkih društava (bez hrvatskog predznaka). Njihova jeosobitost hrvatski predznak, istrajnost u njegovom propagiranju i uspeh uokupljanju mladeži i starijeg članstva oko, inače, bunjevačkih kulturnihsadržaja. HKUD „V. Nazor“ iz Sombora ima aktivno članstvo od 214 osobabunjevačkog i šokačkog etničkog porekla, a HKPD „M. Gubec“ iz Tavankuta 400 osobabunjevačkog porekla.

Zastupljenost Hrvata ustanovništvu Sombora 2002. godine dostizala je 6,21% naspram zastupljenostiBunjevaca od 4,32% (ovaj odnos je uSubotici, kao najvećem gradskom naselju sa hrvatskim i bunjevačkimstanovništvom, 10,43% naspram 10,87%). U Donjem Tavankutu su odgovarajućezastupljenosti 46,9% Hrvata naspram 29,91% Bunjevaca (u Gornjem Tavankutu tajodnos je 39,54% naspram 34,63%). Upoređenju sa drugim naseljima sa bunjevačkog etničkog područja (opštineSubotica i Sombor) navedeni procenti su među najvišim. I ove procentezastupljenosti Hrvata bunjevačkog (i šokačkog) porekla u stanovništvu Sombora,kao gradskog, i Tavankuta, kao seoskog naselja, moramo imati u vidu kadnastojimo da razumemo svrhu priznanja dodeljenih pomenutim HKUD. Ova dva HKUD sužarišta hrvatske nacionalne inicijative međ Bunjevcima ova dva bunjevačkanaselja.

Iz navedenih podataka, možemozaključit da je kulturni rad sredstvo, Bunjevcima primamljiv sadržaj, a da jedublji razlog priznanja pomenutim HKUD – uticaj na hrvatsku nacionalnu orijentacijuBunjevaca u Somboru i Tavankutu.

Primer ova dva HKUD možeposlužiti kao povod za razmišljanje o povezanosti „pučke“, etničke kultureBunjevaca i njenog korišćenja od strane propagatora hrvatskog nacionalnogidentiteta i postepenog gašenja bunjevačke nacionalne svesti.

Nije ovde reč samo o ova dvaposebna slučaja. Reč je o opštijem problemu razgraničenja kulturnog nasleđaBunjevaca i Hrvata. Pri tome treba imati u vidu da je „pučka“ kultura Hrvatanastala iz etničkog konglomerata regionalnih kultura, među kojima je i kulturaBunjevaca obuhvaćeni hrvatskom političkom nacijom. (Bunjevci nisu regionalnoodređeni, jer ih ima od Hercegovine, preko Dalmacije, Like, sve do Podunavlja.Njihova kultura je prisutna kod etničkih grupa od severne Albanije do Bačke, prekocelog prostora negdašnje franjevačke redodržave Bosne Srebrene). Pod hrvatsku kulturu su podvedene kulture različitietniciteta, od kojih se neki održavaju do naših dana, ali sa etiketom „granahrvatskog roda“. Od tog konglomerata etničkih kultura „pučkog“ nivoa, trebarazlikovati nacionalnu hrvatsku kulturu visokog nivoa, koja je proizvodnacionalne integracije sprovedene pod uticajem hrvatskih državotvornih elita. KulturaBunjevaca, njihove igre i muzika, njihova književnost na ikavici, posvećenabunjevačkim vrednostima i etničkom opstanku, mogu se veštački kategorisati kaohrvatska kultura, ali to je moguće samo na uštrb tih vrednosti i opstanka Bunjevacako autohtonog naroda.

Bunjevačke novine, Subotica, br. 79, 2012. str, 24.

http://www.bunjevci.net/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=46&Itemid=21

Bunjevačke perspektive: značaj Dana ufanja za bunjevačku zajednicu

2011-12-02T00:05:00.001+01:00

Kad smo tražili prigodan datum za obeležavanje dana našeg Udruženja, lakosmo se usaglasili oko izbora 30tog novembra 2009 godine – dana čija simbolikapovezuje tri prelomna događaja u istoriji bačkih Bunjevaca.

Prvi događaj se vezuje sa 25tim novembrom 1918 godine, danom u kojem jeodržana Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i drugih slovenskih narodaBačke, Banata i Baranje, kada je doneta istorijska odluka o izdvajanju izAustro-Ugarske monarhije i prisajedinjenju dela tadašnje južne UgarskeKraljevini Srbiji.

Drugi događaj se vezuje sa oslobođenjem severne Bačke, i čitavog Bajskogtrokuta, krajem Drugog svetskog rata, i otvaranjem perspektive razvojaBunjevaca u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, koja je bila na pomolu.

Treći događaj je pomenuti 30 novembar 2009 godine, kada je, nakonotklanjanja nedoumica i ustezanja dela političkih rasporeda savremene Srbije,potvrđen Statut Autonomne Pokrajine Vojvodine u Skupštini Republike Srbije.

Ono što povezuje ova tri događaja su velike nade i uzdanja Bunjevaca –bunjevački rečeno - ufanje u dugo očekivanu perspektivu neometanog nacionalnograzvoja.

Nakon prva dva događaja, istorijske okolnosti nisu opravdale ufanjeBunjevaca. Poslednji događaj otvara perspektivu budućnosti, koja Bunjevcimapruža šansu za ostvarivanje dugo neostvarenih težnji za razvojem, kao ustavnopriznate, ravnopravne nacionalne zajednice u Vojvodini.

Šta ta šansa znači?

Da bi Bunjevci mogli da iskoriste izglede za svoj opstanak i razvoj, kaoravnopravne nacionalne zajednice, neophodna su dva uslova. Prvo,egzistencijalni uslov, društveno-ekonomski prosperitet i pozitivni prirodnipriraštaj, demografska reprodukcija, koja obezbeđuje postojanje naroda. Drugo,neophodna je reprodukcija govorne zajednice kao čuvara etničkog i nacionalnogidentiteta.

Procena na osnovu sada poznatih rezultata ovogodišnjeg popisastanovništva u subotičkoj opštini, pokazuje da nacionalna zajednicaBunjevaca u Vojvodini prati opšti trend kretanja stanovništva u Srbiji. Analiza specifičnosti ovog demografskog kretanja biće moguća na osnovu rezultata koji se očekuju tokom naredne godine.

Kada je reč o govornoj zajednici, koja se služi bunjevačkom ikavicom usvojoj svakodnevnoj komunikaciji, možemo se osloniti na rezultate popisa ukupnogbunjevačkog stanovništva Srbije iz 2002 godine.

Prema pomenutom popisu, 2002. godine je 34,9% Bunjevaca deklarisaloizvorni etnički govor (ikavicu) kao maternji jezik, 58,7% srpski jezik, a 3,6%hrvatski jezik. Može se zaključiti da je standardni jezik većinske nacije,srpski jezik, od strane većine pripadnika nacionalne zajednice Bunjevaca uVojvodini, usvojen kao maternji jezik. U isto vreme, jezik kao nacionalnimarker (bunjevačka ikavica), koristi trećina bunjevačke zajednice. Vidi se dadve decenije obnove uslova javnog izražavanja bunjevačkog nacionalnogidentiteta u Vojvodini, nisu uspele da obezbede realizaciju strategijerevitalizacije izvorne jezičke kulture bunjevačke ikavice. Dve trećinepripadnika bunjevačkog nacionalnog korpusa okrenuto je integraciji u kulturuvećinske nacije.

Iz navedenih podataka proizilazi da je govorna zajednica bunjevačkogjezika u Vojvodini oko 7.000 Bunjevaca. Ako toj populaciji dodamo nekolikohiljada Bunjevaca iz Mađarske, koji još govore bunjevačkom ikavicom, onda seukupna govorna zajednica bačkih Bunjevaca svodi na manje od 10.000 govornika.Ovaj broj odgovara govornim zajednicama u svetu sa ispod 10.000 govornika, zakoje UN procenjuju da pripadaju ugroženim jezičkim zajednicama, koje će, ako seništa ne preduzme da se takve zajednice održe, u narednih sto godina, izumreti.

Ova procena budućnosti bunjevačke govorne zajednice je opominjuća izahteva jasne odgovore na pitanje o politikama i mehanizmima očuvanja irevitalizacije bunjevačkog jezika.

Danas najvažniji takav mehanizam je uključivanje dece i omladinemanjinskih zajednica u program učenja manjinskog maternjeg jezika. Odzivbunjevačke dece na nastavu jezika i elemenata nacionalne kulture srazmeran jezastupljenosti govorne zajednice u ukupnoj bunjevačkoj populaciji. Ovomnastavom obuhvaćeno je oko 11% učeničke populacije na koju se u bunjevačkojzajednici ukupno moglo računati do školske 2010/2011 godine (deca uzrasta do 8razreda osnovne škole). Povećanje procenta polaznika nastave jezika i elemenatakulture Bunjevaca, zavisi od proširenja ove nastave na srednjoškolski nivoobrazovanja kao i od efekata preplitanja interesa bunjevačke nacionalnezajednice sa interesima drugih nacionalnih zajednica na ovom područjuobrazovanja.

Efektima ovih obrazovnih programa se s pravom pridaje velika pažnja. No,bez istovremenog postojanja i efektivnog delovanja drugih mehanizama sticanjejezičke kulture, ne može imati očekivane obnoviteljske, dugoročne efekte.

Ne sme se izgubiti iz vida značaj razgovora na maternjem jeziku koji sečuje u porodici i na drugim mestima. Nije istraženo koliko se u bunjevačkimporodicama, posebno u nacionalno mešovitim, neguje svakodnevni bunjevačkigovor? Koliko je u susedstvima, u prijateljskim i vršnjačkim druženjima, tajgovor živ i sadržajan? U životu škole, osim izborne nastave jezika, ne nalazese prilike da se pred čitavom učeničkom zajednicom, predstave važni praznicimanjinskih govornih zajednica. U univerzitetskim programima nema bunjevačkihtema. Nažalost, u Rimokatoličkoj crkvi, tako važnoj za etničku tradicijuBunjevaca, takođe se ne neguje njihov jezik ni u liturgiji ni prilikom obredakrštenja, venčanja i sahrane.

Snaženje govorne kompetentnosti na osnovu slušanja otmenog jezikana medijima, neprocenjiv je motivacioni faktor revitalizacije ugroženog jezika.Ako od gore, od obrazovanih pripadnika manjinske govorne zajednice, ne dopiruobrasci kulturnog dijaloga, borbe za očuvanje i razvoj vrednosti važnih za jačanjeidentiteta bunjevačke nacionalne zajednice, rađa se situacija iz koje seobrušava ka bazi govorne zajednice težak utisak zaostajanja, marginalizacije,obezvređivanja. Nije dovoljno da se na medijima čuju tzv. bunjevačke temednevnopolitičkog značaja, najčešće na jeziku većinske zajednice. Takvasituacija je izraz nerazvijenosti bunjevačkih institucija visoke kulture, kojeproizvode umetničke i naučne vrednosti konkurentne sa drugim zajednicama. Samozahvaljujući naporima desetine Nevladinih Organizacija, posebno Bunjevačke matice, i nekolicine Kulturno Umetničkih Društavai Udruženja Građana, kao i Bunjevačkog informativnog centra, institucije koju je osnovaoBunjevački nacionalni savet, bunjevačka zajednica uspeva da se pokaže na javnojsceni kulturnog stvaralaštva. To je trag njene poluvekovne isključenosti izdruštvenog života Vojvodine.

Naposletku, opšti preduslov opstanka i revitalizacije nacionalne igovorne zajednice bačkih Bunjevaca je njen položaj, ugled i uvažavanje odstrane drugih zajednica, posebno od većinske nacionalne zajednice. Posebno jeosetljivo i kritično pitanje uzajamnog uvažavanja hrvatske i bunjevačkenacionalne zajednice.

Ostaje da naznačim nekoliko zaključnih napomena, što se mogu izvesti izprosuđivanja tri prelomna događaja u istoriji Bunjevaca, koji su kod njih pobuđivaliufanje u održanje i revitalizaciju njihove nacionalne zajednice.

Činjenice o istorijskim događajima 1918 i 1945 godine su još predmetistraživanja istoričara. Za nas je od značaja da se iz iskustva tih zbivanjaizvuče nauk o potrebi ufanja Bunjevaca u sopstvene snage, u razvoj tih snaga –obrazovanih, kreativnih ljudi sposobnih za stvaranje i održiv razvojbunjevačkih institucija obrazovanja, kulture, informisanja, umetnosti, nauke.

Legalizacija Bunjevaca 30tog novembra 2009 godine kao ravnopravnenacionalne zajednice u AP Vojvodini i, u celini u Srbiji, otvorila jeperspektivu kakvu oni ranije nisu imali. Zato se pitanje pouzdavanja u sopstvenesnage danas i ubuduće postavlja prvenstveno kao zahtev prema samoj bunjevačkoj zajednici. Zapaženi procesidepopulacije i osipanja govorne zajednice Bunjevaca, ne dozvoljavaju odlaganje organizacionihaktivnosti u sva četiri područja kulturne autonomije, stavljene u nadležnostBunjevačkom nacionalnom savetu. Okupljanje i ohrabrivanje svih raspoloživih kreativnihsnaga nacionalne zajednice Bunjevaca u postojećim NVO, prvenstveno uBunjevačkoj matici, takođe je vitalan oslonac ufanja probuđenih u našem naroduposlednjih godina.

Naposletku, ufanje Bunjevaca, kao malog ugroženog naroda, udemokratske strukture Republike Srbije, AP Vojvodine i opština Subotice iSombora, opet je na istorijskom ispitu. Bez podrške sa strane tih struktura,koje oličavaju realnu domovinu Bunjevaca, naša nacionalna zajednica ne može daizbegne pretnje sopstvenom opstanku, koje signalizuju demografske i socio-lingvističkepromene koje sam nastojao da osvetlim u svom izlaganju.

29. novembar 2011. Zavod za kulturu Vojvodine

(Dan ufanja 2011 - Dan Udruženja građana "Bunjevci" Novi Sad. - Ufanje = nada, pouzdanje)

Napomenao demografskim promenama u opštinama Subotica i Sombor

Nedavnoobjavljeni prvi podaci o rezultatima popisa stanovništva u oktobru 2011. godinepokazuju opadanje stanovništva opštine Subotica za 5% i opštine Sombor za12%. Upoređivanjem kretanja stanovništvanaselja obe opštine sa zastupljenošću Bunjevaca i Hrvata u ovim naseljima, moguse nazreti tendencije promena ove dve populacije u poslednjoj deceniji. Podaci o zastupljenosti Bunjevaca u naseljima Subotičke i Somborske opštine podložni su kritici. Postupak popisa u 2002. godini nije bio pod odgovarajućom kontrolom tako da su neki od popisivača, za građane (posebno starije) koji su se izjašnjavali kao Bunjevci, u popisnicu beležili drugačiju nacionalnost. Na ovaj način u Subotici je umanjen broj Bunjevaca za nekoliko hiljada (informacija dobijena od posmatrača popisa 2002. godine).

Bunjevci i Hrvati: šta donosi popis stanovništva?

2011-09-29T13:42:00.002+02:00

Svi su se uzrujali očekujuć popis stanovništva u prvoj polovini oktobera ove godine. Na Subotica Info možte vidit kako, na konferenciji za tisak gospoda iz Hrvatskog nacionalnog vijeća ubeđivaje Bunjevce da se HRabro upišu ko Hrvati. Jel nike mišavine, nikaki Hrvata-Bunjevaca, bunjevački Hrvata, il nikake druge fele Hrvata umišani sa Bunjevcima – nema. Ko se ne upiše ko „čist“ Hrvat, taj iđe u „ostale“. A to je, ko što je divanio onaj lukavi svećenik u nikoj subatičkoj crkvi: Ako nisi Hrvat, čovik si brez države. Ko niki Cigan šta se primišća svojom čergom od nemilog do nedragog. Posli takog „ubiđivanja“, šta drugo ostaje neg da se upišemo u Hrvate? Ko ona teta mog somborskog pretelja, nakon šta je čula pridiku pominitog subatičkog svećenika.

Al stvari nisu tako jednostavne.

Prije svega, pitanje je zašto Hrvacko nacionalno vijeće svoju propagandu u korist upisivanja Bunjevaca ko Hrvata, oslanja na panćenje iz vrimena ratni Miloševićevi godina, u koje se, kod hrvackog stanovništva u Vojvodini, urizalo osićanje stra i necigurnosti? Odgovor na ovo pitanje mož se nać u prigledu podataka o smanjivanju brojnosti hrvackog stanovništva Vojvodine izmeđ popisa iz 1991 i 2002 godine. U toj nesrićnoj deceniji broj Hrvata u našoj Pokrajini smanjio sa od 78808 na 56546. Kud je nestalo 22262 vojvođanska Hrvata? Prvo šta pada na pamet jeste: pobigli ljudi od rata i hajke na „Ustaše“. Niki su tako i očli u inostranstvo il se priselili u Hrvacku. Osim toga, hrvacko stanovništvo u Vojvodini (ko i bunjevačko) je međ najstarijim u Srbiji, pa otud dilovanje depopulacije, prirodnog opadanja stanovništva zbog većeg mortaliteta od nataliteta. Al kad se detaljnije analiziraje podaci iz popisa stanovništva, prouče bilansi doseljavanja i odseljavanja stanovništva iz Vojvodine, otkriva se prava pozadina nervoze politički pridnjaka hrvacke nacionalne zajednice u Vojvodini.

Sve kad se sabere i oduzme, dolazimo do zaključka da se izmeđ pominita dva poslidnja popisa stanovništva u Vojvodini (1991-2002) broj Hrvata smanjio za oko 25 iljada zato što su raniji Hrvati prominili način svog izjašnjavanja tako šta se nisu nacionalno izjasnili (nisu „prišli“ u Bunjevce). Svakako ne stoji uverenje kritičara tzv. „Memorandumski Bunjevaca“, „veštačkog bunjevačkog naroda, koji je nastojo da stvori Milošević u Vojvodini“. U istoj deceniji u kojoj se hrvacko stanovništvo Vojvodine smanjilo, smanjio se i broj popisani Bunjevaca (za 1658 ili 7,74%). Uzrok smanjivanja broja Hrvata nije obnavljanje bunjevačkog naroda u Vojvodini (posle zabrane nacionalnog izjašnjavanja Bunjevaca i Šokaca iz maja 1945 godine). Uzrok se mora tražit u samoj hrvackoj nacionalnoj zajednici u Vojvodini.

Nas ode interesuju razlozi koji su naveli oni 25 iljada Hrvata iz 1991 godine da se, u 2002 godini, više ne izjašnjavaje ko Hrvati. Dva razloga tu izgledaju važna. Prvo, to su već pomenite okolnosti koje su, ne samo vojvođanske Hrvate, pritiskale i navodile na zatvaranje u sebe i izbegavanje javnog ispoljavanja nacionalnog identiteta. Drugo se tiče obnavljanja bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini koje je, od strane politički funkcionera hrvacke nacionalne manjine u Vojvodini, dočekano neprijateljski i sa neskrivenim nastojanjom da se Bunjevci asimiliraje u hrvacku naciju. Ovaj drugi razlog je posebno važan za razumivanje promina u identitetu dila oni 25 iljada „odbegli“ Hrvata. Ti ljudi (bar polak su bunjevačkog porikla) bili su do 1991 godine, još od 1945 godine, kategorisani ko Hrvati. Kod nji pripadanje hrvackoj naciji nije imalo konkretnije značenje sve do 1990 godine. To je bilo vrime uspavanog nacionalnog identiteta kod Bunjevaca formalno imenovani (kategorisani) ko Hrvata. Iz tog dremeža, nakon pojave bunjevačke nacionalne manjine u procesu obnavljanja, ove ljude je trgla antibunjevačka kampanja nakon 1990 godine. Argumenti te kampanje su daleki od života, utonili u nacionalističku mitologiju i neizbežno konfrontirani srpskom nacionalizmu. Korišćenje ovi argumenata je neskriveno usmireno protiv bunjevačkog identiteta a on je duboko ukorenjen u tradiciji, održava se zafaljujuć još živim rodbinskim vezama, održavanju svisti o zajedničkoj sudbini bački Bunjevaca. Grubo potcinjivanje bunjevštine (kao salašarskog i paorskog provincijalizma, zaostalosti i „egzotičnosti“), uz istovrimeno priotimanje kulturnog nasliđa Bunjevaca, i uvredljivog optuživanja njevog obnoviteljskog pokreta kao produkta Miloševićeve strategije stvaranja veštačkog bunjevačkog naroda, sve to je izazvalo razočarenje nominalni Hrvata, etnički Bunjevaca, u institucije vojvođanski Hrvata (političke stranke, NVO ko i u katolički klir antibunjevačke orijentacije). Pominite hrvacke institucije nemaje odgovor na ovako postavljeno bunjevačko pitanje. Njeva antibunjevačka, asimilatorska kampanja, ne doprinosi povratku „zabludili“ Hrvata u narednom popisu stanovništva. Razumivanje ovog problema zaktiva praćenje suptilni promina etničkog identiteta Bunjevaca u moderni nacionalni identitet. Bilo koja asimilaciona nacionalistička strategija tu ostaje anahrona i promašena.

Deviza Bunjevačkog nacionalnog savita upućena Bunjevcima, ususret popisu stanovništva 2011 godine, na tragu je ovi dublji procesa u razvoju bunjevačkog nacionalnog identiteta. Slobodno izjašnjavanje prilikom popisa stanovništva, ko izraz samoodređivanja, u prisebnom promišljanju vizije budućnosti Bunjevaca, podupire integritet Bunjevaca i pruža oslonac njevom odupiranju asimilacionim pritiscima bilo koje provenijencije.

„Bunjevački Prigled“, Proliće-Lito 2011. Broj 1. Str. 1, 4. - 20. Septembar 2011.

(Kvartalni informativni list Udruženja građana „Bunjevci“ Novi Sad)

Podele i razvojne šanse Bunjevaca

2011-09-29T13:03:00.001+02:00

Jedinstvo Bunjevaca je danas nasušna potriba od koje zavisi njev opstanak i razvoj.

Podile međ Bunjevcima, na one koji se odrođavaje, okriću opakliju i prilaze u povlašćeni sloj gospode, i na one koji ostaju virni amanetu didova, okreniti svojoj tradiciji, jeziku, „paorskim“ običajima, nije od juče. Još u vrime nastajanja bunjevačkog naroda (15-17 vik), plemenske vojvode, knezovi, arambaše, zarad učvršćivanja svoji privilegija i dobijanja plemićki, feudalni titula, od Mlečana, Austrijanaca pa i Osmanlija (age i begovi), privatali su pripadanje političkim interesima, minjali identitet i viru. A s njima su i njeva bunjevačka plemena minjala svoj politički, mada ne i etnički, identitet. Isto se događalo i u vrime stvaranja savrimeni nacija (od 19-tog vika), kad je odlazak na škulovanje u Beč, Peštu, Zagreb, značio prvi korak u svit obrazovani na drugačijem jeziku, u dobro plaćenu službu koja uključuje zaboravljanje materinskog bunjevačkog divana, stid od nasliđa bunjevački didova i otaca, privatanje učešća u poslu asimilacije, odnarođivanja Bunjevaca, brisanja njeve tradicije i narodnog identiteta.

Ova osnovna podila danas se pokaziva u nacionalno-političkom nasrtanju dila hrvatski politički aktivista u Vojvodini na izvornu bunjevačku zajednicu šta nastoji da se obnovi ko ravnopravni društveni subjekt u današnjoj Srbiji.

Al i u bunjevačkom korpusu postoje zabrinjavajuće podile. Pokazalo se to prilikom izbora za članove Bunjevačkog nacionalnog savita. Rezultat izbora je bila podila BNS na dva dila: s jedne strane, predizborna koalicija "Sad i uvik-samo Bunjevci"sa još dvi izborne liste, na čelu sa mr S. Kujundžić Ostojić, a s druge, posleizborna koalicija četri liste pridvođena M. Bajićom. Čini se da je razlog ove podile više praktično-interesne nego idejno-političke naravi.

Dublji razlozi ove podile se mogu tražit u uticajima političko-stranačke pozadine na koju se oslanjaje pojedine od navedeni listi koje su učestvovale na izborima za BNS. Ove političke pozadine daju podršku bunjevačkim strankama al za uzvrat uslovljavaje njevo političko nastupanje, vezujuć im ruke u političkoj aktivnosti.

Izmeđ ovi strana (Bunjevačka narodna koalicija, Sad i uvik samo Bunjevci i Jugoslovenski Bunjevci) postignit je koalicioni sporazum (potpisan 20. Juna 2011), što je dobra vist, al je pitanje kolko je on održiv na duže staze.

Pitanje je da li je i kako moguće dugoročno i stabilno političko jedinstvo Bunjevaca? Moguća su tri odgovora.

1) Taktički politički savez – kratkoročne nagodbe pod pritiskom posebni situacija (aktuelna situacija popisa stanovništva - neizvesnost oko mogućeg daljeg smanjivanja korpusa nacionalno izjašnjeni Bunjevaca).

2) Strateški savez – pitanje je ko sa kime dili zajedničku viziju razvoja bunjevačkog naroda i u kojem organizacionom obliku su taki savezi ostvarivi? Za taki trajan savez je potribna demokratska vanstranačka organizacija kojoj ulozi je najbliža Bunjevačka matica. Za taku ulogu danas je potriban konsensus međ Bunjevcima o podrški da BM izraste u krovnu organizaciju bunjevačkog naroda urbi et orbi. Izvor legitimiteta BM može da bude veliki divan pridstavnika bunjevački NVO i svi zainteresovani Bunjevaca.

3) Naposlitku, da l je moguć i oko koji realni zajednički interesa se može postignit miroljubiva aktivna koegzistencija Bunjevaca i bunjevački Hrvata?

Stvarni problemi Bunjevaca obadvi nacionalno-političke orijentacije su depopulacija, negativni prirodni rast stanovništva, i zaostajanje u nivou obrazovanja. Rešavanje ovi egzistencijalni problema obadvi zajednica je njev pravi interes. Priduslov dijaloga o tome je neupitnost etničkog identiteta Bunjevaca (da su Bunjevci, šta su se zatekli na teritoriji koja je, politički, dospila u okvir stvaranja hrvatske nacije, jedan od istorijski izvora ove nacije, a ne a priori Hrvati). Jer etnički Bunjevci mogu da opstanu ako se budu razvijali ko zajednica sa neophodnim elementima nacionalne zajednice (institucije obrazovanja, informisanja, kulture, nigovanja jezika). O tim svidoči nestanak Bunjevaca u krajovima Hrvatske iz koji su, još u 17 viku, pritci bački Bunjevaca doseljeni u njev sadašnji zavičaj – Bajski trokut (mada tragova bunjevačkog etniciteta u nikim dilovima rvackog Primorja i Like još ima).

Oko nacionalne kategorizacije Bunjevaca neophodno je poštivanje principa samoodređenja brez agresivne propagande, brez ometanja traganja Bunjevaca (posebno mladi) za sopstvenim poriklom i razumivanjem etnogeneze i položaja Bunjevaca u procesu stvaranja nacija na tlu Bajskog trokuta. Oko ovi pitanja poželjna je rasprava na osnovu činjenica i savremeni istoriografski metoda utvrđivanja istine a ne nacionalistička mitologija bilo koje provenijencije. Pogotovo otklanjanje dnevno-politički pritisaka na običan bunjevački svit zarad pridobijanja glasačkog tila za nacionalne stranke.

Na toj osnovi mogo bi započet divan međ Bunjevcima različite nacionalne orijentacije oko rišavanja međusobni problema brez pozivanja na srpsko-hrvatske državne sporazume na štetu autentičnog razvoja Bunjevaca. Time bi se olakšalo i rasplitanje zamršenog čvora oko narodne inicijative Bunjevaca u Madžarskoj za priznanje statusa nacionalne manjine.

Makar koliko sve naprid kazano bilo jasno i razborito, zasad je teško pritpostavit da će do dijaloga Bunjevaca o njevim zajedničkim problemima moć doći. Sve dok politički pristup problemima bunjevačkog naroda bude oslonit na nacionalističke ideologije i strategiju nulte sume (dobitak jedni je gubitak drugi), nemož bit ozbiljnog divana o izgledima razvoja tog malog ugroženog naroda.

Faktori i efekti mobilizacije nacionalnih zajednica vojvođanskih Bunjevaca i Hrvata uoči predstojećeg popisa stanovništva

2011-08-26T18:30:00.016+02:00

U aktuelnoj predpopisnoj kampanji usmerenoj prema Bunjevcima, istaknuta su dva propagandna pristupa. Na konferenciji za štampu Hrvatskog nacionalnog vijeća upućen je apel za hrabro izjašnjavanje Bunjevaca kao Hrvata (Izjasni se HRabro!). Bunjevački nacionalni savet naglasio je važnost slobodnog samoodređenja Bunjevaca (Izjasni se slobodno! Uvik smo znali i ko smo i šta smo, pokažimo to i na ovom popisu!).

Hrabrost u izjašnjavanju je potrebna ljudima koji su pritisnuti stigmatizacijom - prokaženi, ugroženi, osporavani u svom životnom okruženju, koji pribegavaju izjašnjavanju drugačijem od onoga što intimno jesu. U prohrvatskoj propagandi nacionalno izjašnjavanje Bunjevaca, ne kao Hrvata, tumači se kao izraz straha izazvanog strategijom stvaranja „veštačkog bunjevačkog naroda“ u vreme vladavine Slobodana Miloševića. Ova poruka nastoji da aktuelizuje osećanje straha koje je, tokom ratnih godina 1991-2000, pritiskalo manjinsko hrvatsko stanovništvo Vojvodine, prema kojem je, od strane nacionalno-radikalnih rasporeda u Srbiji, održavan neprijateljski odnos i podgrevana psihoza mogućeg izgona po principu retorzije (odmazde). Posle 2000 godine, pogotovo posle uspostavljanja prijateljskih odnosa Srbije i Hrvatske u najnovije vreme, oslanjanje predpopisne kampanje na ovu anahronu ideologiju, teško je razumljivo, pogotovo u kampanji koja je konfrontirana nacionalnoj zajednici vojvođanskih Bunjevaca, etnički najbližoj Hrvatima bunjevačkog porekla.

Sloboda izjašnjavanja za Bunjevce danas znači suočavanje sa njihovim sadašnjim položajem kao malog ugroženog naroda. To je sloboda prihvatanja izazova izlaska iz stagnacije, marginalizacije, potcenjivanja i tolerisanja neravnopravnosti. To je, u ovom trenutku, prvenstveno prihvatanje izazova koji zahteva mobilizaciju demokratske energije bunjevačkog naroda naspram dve akutne opasnosti, koje ugrožavaju njegov opstanak i razvoj. Obe opasnosti se izražavaju kroz proces depopulacije, opadanja brojnog stanja Bunjevaca, a uzrok im je, prvo, u starenju i visokoj stopi mortaliteta (umiranja) bunjevačkog stanovništva (takođe i hrvatskog), i, drugo, proces ukrštanja i sukobljavanja nastojanja Bunjevaca da se nacionalno konstituišu sa političkim interesima specifične grupacije nacionalno konstituisanih vojvođanskih Hrvata.

Radi potpunijeg razumevanja i merenja pomenutih demografskih procesa, možemo se osloniti na jednostavnu računicu koja dovodi u vezu dva pomenuta procesa. Svaki naredni popis stanovništva registruje novi, smanjeni ili povećani, broj izjašnjenih pripadnika nacionalnih manjina, u našem slučaju Bunjevaca odnosno Hrvata. Novo stanje je rezultat početnog brojnog stanja stanovništva plus priraštaj u deceniji između dva popisa minus smanjivanje u istoj deceniji. Kao priraštaj bunjevačkog nacionalnog korpusa od prethodnog do narednog popisa stanovništva (na primer od 1991 do 2002 godine) računa se prirodni priraštaj tog stanovništva, imigracija (doseljavanje) i rekategorizacija/ nominacija (izjašnjavanje u prethodnom popisu izjašnjenih Hrvata, Jugoslovena, neopredeljenih, itd. kao Bunjevaca), a kao smanjivanje se računa mortalitet (umrli), emigracija (iseljavanje) i dekategorizacija/ denominacija (Bunjevci koji su se odlučili da se izjasne kao Hrvati, neopredeljeni, itd.).

U navedenoj formuli dinamike brojnog stanja manjinskih nacionalnih zajednica Bunjevaca i Hrvata u Vojvodini, uključena su tri faktora: 1) proces prirodnog priraštaja stanovništva kao rezultat (razlika) nataliteta i mortaliteta posmatranog stanovništva, 2) proces mehaničkog kretanja stanovništva (doseljavanje i odseljavanje) i 3) proces nacionalne kategorizacije (izjašnjavanje i svrstavanje na narednom popisu u jednu od ponuđenih kategorija nacionalnosti u popisnom listu na isti način kao u prethodnom popisu ili promena izjašnjavanja pod uticajem etno-kulturnih, političkih, društveno-ekonomskih i drugih razloga).

U sledećoj analizi raspoloživih podataka poslednja dva popisa stanovništva Vojvodine iz 1991 i 2002 godine, učinjen je pokušaj da se odgovori na istraživačko pitanje: Koliko navedena tri faktora doprinose dinamici brojnog stanja Bunjevaca i Hrvata u Vojvodini i kakav je verovatni efekt tih uticaja na dinamiku ovih nacionalnih zajednica u Vojvodini u doglednoj budućnosti.

Da bi se dobio odgovor na gore postavljeno istraživačko pitanje, konstruisan je, primenom opisane formule, na bazi raspoloživih demografskih podataka za period obuhvaćen popisima stanovništva Srbije 1991 i 2002 godine, model promene brojnog stanja nacionalnih zajednica Bunjevaca i Hrvata u Vojvodini. Model je korišćen da bi se rekonstruisali podaci o verovatnim tokovima kategorizacije pripadnika ove dve nacionalne zajednice, na osnovu kojih se mogu sagledati moguća ponašanja Bunjevaca i Hrvata u predstojećem popisu stanovništva u oktobru 2011 godine।

Iz gore navedenih relativnih odnosa (procenata povećanja ili smanjivanja stanovništva) zapaža se da kod Bunjevaca ukupni efekt pozitivnih faktora (natalitet i imigracija) dostiže 11,12%, a da negativni efekti (uticaj emigracije, mortaliteta i dekategorizacije) dostižu 18,85% početnog nacionalnog korpusa u 1991. godini. Po jedinici pozitivnih efekata ovde deluje 1,7 jedinica negativnih efekata. Ukupni rezultat ovih pozitivnih i negativnih efekata izražen je u 2002 godini kroz opadanje nacionalnog korpusa Bunjevaca za 7,74 procenta.

Za nacionalni korpus Hrvata ukupni efekt pozitivnih faktora dostiže 26,99%, a negativni efekti dostižu 51,4% nacionalnog korpusa iz 1991 godine što je rezultiralo opadanjem ovog stanovništva u 2002 godini za 24,41 procenta. Ovde po jedinici pozitivnih efekata deluje 1.9 jedinica negativnih efekata.

Poređenje efekata negativnih faktora kod dve posmatrane nacionalne zajednice pokazuje da je indeks negativnih efekata za nacionalnu zajednicu Hrvata 159 (za 60% veći uticaj negativnih faktora nego kod Bunjevaca).

Kod bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini negativna stopa prirodnog priraštaja je glavni razlog depopulacije (smrtnost je za 37% veća od rađanja novih članova bunjevačke zajednice). Mehaničko kretanje bunjevačkog stanovništva je neznatno (samo 3,72% ukupnog stanovništva iz 1991 godine) pri čemu je migracioni saldo negativan (2,68% iseljenih naspram 1,04% doseljenih Bunjevaca, ukupno više odseljene 574 osobe).

Za hrvatsku nacionalnu zajednicu u Vojvodini glavni negativni faktor demografskih kretanja je dekategorizacija koja obuhvata trećinu korpusa ove nacionalne zajednice. Važan pozitivni faktor, koji neutrališe polovinu pomenutog izvora smanjivanja hrvatskog stanovništva u Vojvodini, predstavlja imigracija hrvatskog stanovništva iz Bosne i Hercegovine i Hrvatske u Vojvodinu (12.262 osobe u deceniji 1991-2002 godine sa pozitivnim migracionim saldom od 9.868 osoba).

Za objašnjenje odnosa bunjevačke i hrvatske nacionalne zajednice u Vojvodini, značajno je razumevanje delovanja faktora kategorizacije. Zapaža se da ovaj faktor kod Bunjevaca ima neznatan uticaj. Samo 1,15% smanjenja nacionalnog korpusa Bunjevaca, konstatovanog u popisu stanovništva iz 2002 godine, može se pripisati dekategorizaciji. Ako se ova promena dovede u vezu samo sa izjašnjavanjem Bunjevaca kao Hrvata (što ne može biti verovatno, jer se neizjašnjavanje 4,38% ili 88.994 stanovnika Vojvodine, u nacionalnom smislu, u popisu 2002 godine, mora i ovde uzeti u obzir), onda se nacionalna zajednica Bunjevaca u Vojvodini može definisati kao stabilna i otporna prema asimilacionim nastojanjima drugih nacija, uključujući i Hrvate.

Drugačije se može razumeti proces dekategorizacije nacionalne zajednice vojvođanskih Hrvata. Ovde je čak 33,7% populacije Hrvata iz 1991 godine bilo podložno dekategorizaciji. Otvoreno je pitanje koliko se deo ove dekategorisane populacije može dovesti u vezu sa izjašnjavanjem kao Bunjevaca. Imajući u vidu stacionarnost (sporo menjanje) bunjevačke zajednice, rekategorizacija Hrvata putem izjašnjavanja kao Bunjevaca, ne može biti značajnija. Glavnina ove promene se može povezati prvenstveno sa neizjašnjavanjem Hrvata u nacionalnom pogledu (u tome polovinu hrvatske populacije u Vojvodini čine Hrvati bunjevačkog etničog porekla), njihovim regionalnim izjašnjavanjem ili odbijanjem davanja podataka o nacionalnom opredeljenju.

Iz gornje analize moguće je izvesti zaključak koji pruža odgovor na postavljeno istraživačko pitanje.

Dekategorizacija Hrvata bunjevačkog porekla ne može se dovoditi u vezu sa promenama u dinamici nacionalnog korpusa Bunjevaca. Na to ukazuje podatak da je stanovništvo vojvođanskih Bunjevaca u deceniji 1991-2002 smanjeno za 7,74% a da je, u isto vreme, hrvatski nacionalni korpus smanjen čak za 24,41 procenta. Rekategorizacija Bunjevaca, putem promene nacionalne pripadnosti Hrvata bunjevačkog porekla, može se očekivati nakom prolaska većine pripadnika ove specifične prelazne etničke skupine u bunjevačkom narodu, kroz etapu moratorijuma (ispitivanja sopstvenog etničkog identiteta) i dospevanja u etapu prihvatanja manjinskog bunjevačkog ili hrvatskog nacionalnog identiteta, ili identiteta većinske nacionalne zajednice (prema modelu J. Phinney, 1990.).

Promene odnosa u nacionalnom korpusu Hrvata, u korist Hrvata bunjevačkog porekla (zastupljenost Hrvata bunjevačkog porekla u korpusu hrvatske nacionalne manjine u Vojvodini porasla je od 33.24% u 1971 godini na 38.25% u 1991 godini - procena A.R.), mogu se dovesti u vezu sa nestabilnošću, sklonošću Hrvata bunjevačkog porekla apstinenciji prilikom nacionalnog izjašnjavanja (s ovim je u vezi veliki skok nacionalno neizjašnjenog stanovništva Vojvodine u popisu 2002 godine). Ovu karakteristiku nominalno kategorizovanih Hrvata bunjevačkog etničkog porekla, ima u vidu strategija mobilizacije usvojena od strane Hrvatskog nacionalnog vijeća ususret oktobarskom popisu stanovništva. No, njeno zasnivanje na podgrevanju straha hrvatske nacionalne zajednice u Vojvodini, zapamćenog iz vremena nacionalnih sukoba tokom ratova devedesetih godina prošlog veka, mimoilazi ključni proces oblikovanja etničkog identiteta Bunjevaca (uključujući „subetničku skupinu“ bunjevačkih Hrvata). To je proces koji zahteva kulturni i politički rad na modernizaciji i bogaćenju kulturnog, naučnog, duhovnog, privrednog stvaralaštva ukupnog bunjevačkog naroda, bez obzira u kojoj etapi razvoja etničkog i nacionalnog identiteta se pojedini njegovi delovi nalaze. U tom se pogledu poziv na slobodno nacionalno izjašnjavanje Bunjevaca na narednom popisu stanovništva uklapa u proces razvoja njihovog etničkog identiteta i doprinosi njihovoj borbi za ostvarivanje položaja ravnopravne, prosperitetne manjinske nacionalne zajednice u Vojvodini.

Reference

Gabrić Molnar, Iren: Karakteristike ljudskog resursa u regionu (Demografske promene i migracije u Vojvodini i susednim regionima).

URL: http://gabritymolnariren.com/demografske.pdf (Pristup 20.08.2011.)

Penev, Goran urednik (2006), Stanovništvo i domaćinstva Srbije prema popisu 2002. godine, Beograd: RZS Srbije, Institut društvenih nauka Centar za demografska istraživanja i Društvo demografa Srbije

Phinney, Jean S. (1990), Ethnic identity in adolescents and adults: Review of research. Psychological Bulletin, 1990. vol. 106. No. 3. 499-514.

Popis stanovništva Srbije 1991. knjiga 10

Popis stanovništva Srbije 2002. knjiga 20

Napomene uz jedan anonimni antibunjevački esej

2011-04-09T21:26:00.006+02:00

Maximus Confessor (Najveći Vernik) sam sebi je nadenuo ovaj preuzvišeni nadimak. Greške u tipkanju su njegove a anonimnost ga ne obavezuje na odgovornost za činjenice i argumentaciju.

Opravdavanje administrativne zabrane narodnosti Bunjevaca i Šokaca

MC - Komunistička vlast u prvim godinama poslije rata htjela je što prije staviti točku na sva međunacionalna gloženja.

AR – Znači li ova tvrdnja da je 1944/45 godine između Bunjevaca i Hrvata na severu Bačke postojalo nacionalno gloženje? Titovo obrazloženje dekreta o zabrani bunjevačke i šokačke narodnosti navodi na zaključak da je takvo gloženje postojalo i da je administrativni pritisak bio neophodan da se pruži podrška „Bunjevcima antifašistima kod kojih (partizana) je postojala snažna hrvatska svijest“. Težnje Bunjevaca i Šokaca da ostvare dugo očekivanu slobodu razvoja kao narodnosti (nacionalnosti) bila je uzrok dekreta KPJ koji je nacionalno obespravio Bunjevce. To obespravljenje je činjenica a ne izmišljotina „memorandumskih Bunjevaca“. (Uzmimo promenu naziva ulica, preimenovanje bunjevačkih u hrvatske kulturne organizacije, itd.) MC izgleda da pogađa problem kada tvrdi da su hrvatski svesni partizani bili u manjini naspram narastajućih nacionalnih težnji Bunjevaca. A da li je kod Tavankutskih partizana bila „snažna hrvatska svijest“ o tome nedostaju činjenice neophodne za pouzdano zaključivanje.

Bunjevački jezik je „suludi projekt“ jer ugrožava politički privilegij čuvara „hrvatskog etničkog prostora Bačke“

MC - Suludi projekt standardizacije "Bunjevačkog jezika" bi trebao poslužiti toj provincijalizaciji kako kulturnoj tako i gospodarskoj hrvatskih etničkih prostora Bačke... taj projekt ... je u osnovi nemoguć ... s obzirom da je njegova demagoška funkcija stalno politički potrebna ... da se osigura nekoliko ... jeftinih marginalnih lokalnih političkih funkcija.

AR - MC uporno krstari „svojim“ „hrvatskim etničkim prostorom Bačke“. To je bio pola veka neprikosnoveni prostor propagiranja MC ideologije ali koji to prestaje da bude. Zato zabrinuti MC kaže da je sulud narod koji progovara svojim jezikom, sulud kada ne prihvata jezik s kojim se teško snalaze i lokalni politički funkcioneri „hrvatskog etničkog prostora Bačke“. Suludo je sve što remeti monopol nad „hrvatskim etničkim prostorom Bačke“. Ali taj se monopol osipa ne zbog subverzije „memorandumskih Bunjevaca“. Statistika o izjašnjavanju Hrvata i Bunjevaca o svojim maternjim jezicima pokazuje da je sam narod Bunjevaca i bunjevačkih Hrvata u znatnoj proporciji optirao za kulturu domicilne zajednice.

MC - „Bunjevački jezik“ ne postoji nego samo „bunjevački govor“. Pitanje jezika... prvorazredno političko pitanje ne možemo primijeniti na bunjevački slučaj. Bunjevci ne govore bunjevačkim jezikom jer njihov govor nema kapacitet jezika.

AR – Jezik država-nacija (Jezik sa armijom) jeste jezik po meri MC-a. Po njemu, samo autoritet države obezbeđuje kapacitet jeziku. To je situacija 19 i 20 veka. Kapacitet jezika malih naroda, što se razvijaju kao nacionalne zajednice, izvodi se danas iz političkog okvira Evropske unije i principa OUN.

Koliko će Bunjevci biti sposobni da razviju svoj jezik, da ga učine medijem promišljanja, osećanja, komunikacije primeren savremenom životu, to zavisi od razvoja obrazovanosti, od učenja i stvaralaštva bunjevačkog naroda (od privržene inteligencije, koja se, od rane mladosti, ne stidi kulture, običaja, jezika svojih didova i otaca). A za to su potrebne kulturne, obrazovne institucije koje ne zaostaju za sličnima kod drugih nacionalnih zajednica.

MC - Je li njihov jezik jezik njihove nacije ili jezik njihove domicijlne države?

AR - Jezik njihove nacije = hrvatski jezik (jer MC a priori Bunjevce podrazumeva kao „subetniju“ hrvatske etnije a koja je etnička osnova hrvatske nacije) a jezik njihove domicilne države = srpski jezik. MC je žrtva nacionalističke apercepcije mogućnosti razvoja Bunjevaca kao nacije bez države, sa elementima nacionalne organizacije (kulturne autonomije, učesnika demokratskog saveza u kakav se razvija Evropska unija, pa i vojvođanska autonomija unutar demokratske Srbije). MC ne zapaža problem i Bunjevaca i bunjevačkih Hrvata (potiskivanje bunjevačkog govora od strane srpskog jezika, ali isti takav proces je odmakao i kod kategorizovanih Hrvata u Vojvodini, i oni više govore srpski nego hrvatski). Odijum „provincijalnog, primitivnog, zatucanog, izoliranog“, koji MC pripisuje bunjevštini, uz propagiranje dubioznog projekta pohrvaćenja Bunjevaca, ide u prilog „prirodnoj asimilaciji“ zajednica Bunjevaca i bunjevačkih Hrvata u kulturu većinske nacije. -- MC-ov antibunjevački „neohrvatski nacionalizam“ ne doprinosi kulturnom prosperitetu i bogaćenju identiteta Bunjevaca, a istovremeno povlađuje površno folklorno hrvatstvo.

Hrvatski državno-politički nacionalni identitet kao srž i temelj bunjevačkog (etničkog) identiteta?

MC - Nikada se hrvatstva odreći nećemo,ono je srž i temelj naše bunjevačke duše i našeg bunjevačkog identiteta!

AR – Šta je „hrvatstvo“? Onaj skup ideja, vrednosti, mitova, jezika, književnih i umetničkih tvorevina koji su nastali tokom stvaranja hrvatske nacije (druga polovina 19 i 20 vek). Ideologija koja povezuje, identifikuje Dalmatince, Hrvate, Slavonce, Istrijane, Vlahe i Morlake, pohrvaćene Bunjevce? Ideje koje su u narod usađene tokom napona hrvatskog državotvornog nacionalizma (od Starčevića do Tuđmana)? Onaj preklapajući deo (jezgro) identiteta ovih različitih „subetničkih skupina“, dok svaka od njih zadržava ostatak kao svoj specifični, „subetnički“ identitet? Hrvatstvo kao obloga povrh koje dolazi čaura katoličanstva? – Bunjevački identitet kao dublji sloj, recidiv „inferiornog“ etniciteta, „nepostojećeg“ bunjevačkog jezika (samo 400 reči paorskog divana), ispražnjene kulturne baštine (sve je hrvatsko, preimenovano, upakovano u baštinu nacije koja je nastala tri veka nakon doseljavanja Bunjevaca u bačke ravnice). – Podeljeni, alijenirani bunjevački identitet čini srž i temelj hrvatstva bez etničkog identiteta (suprotno tvrdnji u navedenoj rečenici MC-a.). To je višeslojni identitet – bunjevački, koji postoji više vekova, ali koji je (za gornje društvene slojeve, a ne pastire i paore) „pučki“, „prost“ i kojeg je poželjno zameniti hrvatstvom kao znakom pripadanja višoj kasti „plemenitih“, „gospode“? Ova težnja promaknuća u hrvatstvo je relativno noviji oblik otuđivanja, pogospođivanja školovanih Bunjevaca (ranije je to dobijalo oblik pomađarenja, ponemčenja).

MC - Nacionalna pripadnost nije voluntaristička kategorja(kao n.pr.političko opredjeljenje) nego povijesna i stoga se s njom ne može licitirati kroz neku formu političkog izjašnjavanja,tj.nije pravilno govoriti o "nacionalnom opredjeljivanju" nego o "nacionalnom pripadanju".Nasuprot tomu,u političkoj sferi ne može biti govora o "političkom pripadanju" nego o "političkom opredjeljivanju",dakle ne može biti pojedinaca ili skupina kojima se unaprijed predodređuju i pripisuju bilo kakva politička uvjerenja,nego ona moraju biti rezultat slobodnog indiidualnog izbora.Nacionalna pripadnost(dakle ne "nacionalno opredjeljenje") jest povijesna kategorija i ako bismo na nju primijenili politički princip isključili bismo povijesni analitički metod i izgubili elementarno razumijevanje pojma nacije.

AR – Iz ovog teoretisanja izostavljen je pojam etniciteta koji obuhvata pripadnost (poreklo). Etnička pripadnost se može razumeti kao povjesna kategorija, promenljiva, razvojna (osim ako se ne prihtava primordijalistička koncepcija etniciteta). U vremenu promenljivo, povijesno u sferi etniciteta (etničkog identiteta) zapaža se na dugi rok (ljudi pamte svoje poreklo više kolena unazad, tradicijom prenose vrednosti, običaje, jezik...). Nacionalna pripadnost je uslovljena državnom intervencijom (u kratkom roku), nametanjem jezika, propagiranjem vrednosti, propisivanjem praznika, i iz toga MC verovatno izvodi svoje poimanje ne-voluntarističkog karaktera nacionalne pripadnosti. Ona je nametnuta, administrativno kontrolisana, ne može da se menja ako je takva politika države (vladajuće elite). On suprotstavlja voluntarističkom – povijesni karakter ove pripadnosti što je pogrešno definisanje. Verovatno je nameravao da kaže da smatra da je nacionalna pripadnost dugotrajna, teško promenljiva, čak apsolutna određenost građanina. Osim toga, šta je nacionalna pripadnost nego stupanje u državljanstvo, prihvatanje političkog suvereniteta (vlasti) neke nacionalne države. – Problem nacionalne pripadnosti je tesno povezan sa etničkom pripadnosti, pogotovo kad je reč o manjinskim etničkim skupinama. – Čemu ovo MC-ovo razmatranje naizgled sasvim teorijskog razlikovanja nacionalne pripadnosti i političkog opredeljenja? Verovatno mu je cilj da dokaže kako je nacionalna pripadnost Bunjevaca povijesno određena (izvedena iz mita o etničkom hrvatstvu svih građana savremene Hrvatske). Da se, u oktobarskom popisu stanovništva, Bunjevci ne mogu nacionalno opredeljivati, jer je, po MC-u, njihova nacionalnost a priori i jednom za svagda određena – hrvatska. No, s tim se ne može usaglasiti višeslojnost etniciteta bunjevačkih Hrvata. Činjenice o nacionalnoj pripadnosti bivših Bunjevaca i Hrvata, sadašnjih Mađara u Mađarskoj, dovoljna je da se ospori teorija nacionalnog primordijalizma MC-a. – Naposletku, skarednosti, koje MC pripisuje manjinskoj nacionalnoj zajednici Bunjevaca, samo su izraz njegovog zaziranja od pripadnosti državnoj zajednici Srbiji i neophodnosti učešća u njenom demokratskom evropskom razvoju.

Reče i izgubi dušu svoju

MC - Ako taj duh opet pobjegne iz boce Srbija će morati opet primiti dodatnu dozu NATO bombi,samo toliko koliko je nužno da se stvari prema susjedstvu dovedu u normalu ....

AR – MC se ovde pokazuje u pravom svetlu „milosrdnog anđela“! Suzbijanje Srbije kao hegemona po svaku cenu. Hrvati kao „realna smetnja i opasnost toj konstantnoj srbijanskoj velikodržavnoj ideji“. Bunjevačko „mikropitanje“ je deo ove srpske velikodržavne ideje. Dakle, suzbijanje „veštačke nacije Bunjevaca“ je deo hrvatskog istorijskog zadatka sprečavanja da velikosrpski duh pobegne iz boce. Asimilacija Bunjevaca u Hrvate je samo sredstvo “ideje državotvorne konsolidacije hrvatskog naroda“. Prizivanje „milosrdnog anđela“ ne haje o katastrofi koju bunjevački narod može da pretrpi kao „kolateralna šteta“ ove hrvatske državotvorne vere MC-a.

Lice ili naličje „bunjevačke subetničke skupine“?

2011-04-09T17:05:00.007+02:00

Na forumu SuboticaInfo odvijala se između 2 i 11 marta 2011 godine rasprava povodom „Otvorenog pisma pripadnika bunjevačke subetničke skupine“ vojvođanskih Hrvata (objavljeno 14. veljače 2011. godine). U raspravu se uključio, pod šifrom Maximus Confessor (Najveći Vernik), verovatno jedan od potpisnika pomenutog Pisma. Njegova gledišta izneta u sledećim prilozima debati na SuboticaInfo forumu verovatno odražavaju ideologiju sastavljača Otvorenog pisma. Sa ovakvim autističkim nacionalizmom, inače potreban dijalog Bunjevaca i Hrvata, nije moguć. Pogotovo kada „Vernik“ anonimno ispoveda svoju veru. Inače, na ovo vređanje Bunjevaca i demokratske Srbije, sa strane potpisnika Pisma, do danas nije bilo ni komentara ni ograđivanja. Izvor: http://www.subotica.info/eventview.php?event_id=35973&subsite=zajednica (9.04.2011.)

------------------------------------------------------------------------------------------------

~ Upravo zbog takvih,dobro poznatih "masakriranja" svakom Bunjevcu bi trebala biti gadljiva svaka pomisao na "ne biti Hrvat".Ne vjerujem u nikakvu intelektualnu snagu tih krugova kojima pripada taj "opaki polemičar",dapače njihov intelekt ne dopire dalje od granica Srbije i srbijanske historiografije."Memorandum" je propao,a sve ostalo će za njim što znači da će se Bunjevci u cijelosti pohrvatiti ne zato što će ih Hrvati prisvojiti nego zato što će im se oni ugurati.Vide i ovce gdje je paša zelenija.... („Masakriranje“ se odnosi na polemičke nastupe dr Dragoljuba Petrovića, penzionisanog profesora Filozofskog fakulteta u Novom Sadu.)
Maximus Confessor - 02.03.2011. 14:57

~ "Pohrvaćivanje" Bunjevaca nije nikakvo pohrvaćivanje nehrvata nego vraćanje izvorne Bunjevštine svojim vjerodostojnim hrvatskim obilježjima tj.propadanje "memorandumske Bunjevštine".

"Memorandumski Bunjevci" su projekat bez budućnosti.Oni su samo zgodno oruđe za daljnje raspršivanje monolitnosti nesrpskog političkog prostora unutar Vojvodine,za daljnju marginalizaciju,provincijalizaciju,tihu kolonizaciju i ekonomsko porobljivanje Vojvodine.
Suludi projekt standardizacije "Bunjevačkog jezika" bi trebao poslužiti toj provincijalizaciji kako kulturnoj tako i gospodarskoj hrvatskih etničkih prostora Bačke.Međutim,budući da je taj projekt toliko sulud da je u osnovi nemoguć njega se ne žele prihvatiti ni srpski akademici,a s obzirom da je njegova demagoška funkcija stalno politički potrebna sve ostaje na razini provincijske tragikomedije koja se vrti u jeftinim lokalnim medijima,dovoljno da se osigura nekoliko isto toliko jeftinih marginalnih lokalnih političkih funkcija.
Historiografija jest oficijelno interpretiranje povijesnih događaja u jednoj državi(katedre za povijest na sveučilištima,Akademije znanosti,političke i državne strukture itd).Te interpretacije se često dijametralno razlikuju u različitih država kad je riječ o istim događajima jer su često predmet manipulacija i političkog obmanjivanja.

Srbijanska historiografija se n.pr.razlikuje od hrvatske po pitanju kardinala Alojzija Stepinca(za profesore "istorije" na beogradskom Univerzitetu) on je zločinac,u Hrvatskoj je svetac.Ima takvih razlika još.Jedna od njih je i tumačenje podrijetla bunjevačkih Hrvata.
Memorandumski Bunjevci mašu komunističkim papirima iz vremena nakon II svj.rata podmećući tezu da je komunistički totalitarni poredak nacionalno obespravio Bunjevce.Ta podvala nastoji unijeti daljnu zabunu i zbrku kod neupućenih.Međutim,radi se o sasvim drugim stvarima.Komunistička vlast u prvim godinama poslije rata htjela je što prije staviti točku na sva međunacionalna gloženja i po što kraćem postupku riješiti svako nacionalno pitanje u vrijeme kad se još nije osjećala dovoljno učvršćenom.Zato je dekretom naređeno da se svi Bunjevci računaju u Hrvate jer se znalo da će se takvim priznavanjem činjenične istine osigurati dugoročna politička stabilnost na ovom području što je novouspostavljenoj vlasti bilo očajno potrebno.Osim toga time se željelo nagraditi Bunjevce antifašiste za njihovu borbu protiv okupatora jer je kod Bunjevaca partizana(baza u Tavankutu) postojala snažna hrvatska nacionalna svijest.To je svakako bio trenutak iskrenosti i principijelnosti te totalitarne,ali još slabe vlasti koja je tako postupla isključivo u cilju učršćivanja svoje vlasti a ne iz naklonosti prema Hrvatima.

"Memorandumska bunjevština" u to vrijeme nije postojala,ona je puno mlađa,nastala je u vrijeme Slobodana Miloševića i njegove sveopće blasfemizacije.
Maximus Confessor - 02.03.2011. 21:

~ "Rvati","rvacki"...tako će valjda javno govoriti i pisati "memorandumski Bunjevci" kad jednog imaginarnog dana standardiziraju svoj jezik.Odmah zatim prionut će i prevođenju Svetog Pisma da ne moraju slušati toliko odiozni hrvatski prijevod.
U Memorandumu se Bunjevci ne spominju jer su kao etnikum irelevantni za globalne srpske nacionalne interese no duh i ideje Memoranduma predstavljaju univerzalnu matricu srpskog kulturnog i duhovnog miljea ovog i kraja prethodnog stoljeća i na toj ideološkoj platformi u ovoj lokalnoj sredini odrađena je transformacija identiteta jednog dijela bačkih Hrvata u pravcu koji po sebi ne može biti dovršen nego je samo u funkciji destrukcije hrvatskog etničkog korpusa i stvaranja amorfne etničke mase koja će,naglašavanjem lokalnog autoktonog identiteta prestati u svojoj identifikaciji tražiti bilo kakav element državotvornosti osim onog koji proizlazi iz lokalnog - domicilne države.

Memorandum SANU-a je suvremena verzija "Načertanija" Ilije Garašanina u kome on daje smjernice kako da se Srbija nametne ostalim južnoslavenskim zemljama(uključujući i Bugarsku) kao hegemon,pa tako predlaže da se u visoku državnu službu primi nekoliko Bošnjaka koji će potom u Bosni biti noioci prosrpske politike.Također predlaže da se nekoliko katoličkih fratara pozove u Beograd da tamo predaju latinski i da otvore katoličku kapelu,ali pod upravom francuskog veleposlanstva,a ne Austrije,tj.da ih se učini lojalnim Srbiji,a onda preko njih da se pridobiju i katolici(Hrvati).Te smjernice koje je postavio Garašanin u srbijanskoj politici se vide i danas,čak i na ovom bunjevačkom "mikropitanju".Od svih nesrpskih južnoslavenskih naroda(osim Bugara) jedino su Hrvati bili realna smetnja i opasnost toj konstantnoj srbijanskoj velikodržavnoj ideji pa otuda i taj iracionalni odium prema svakoj ideji državotvorne konsolidacije hrvatskog naroda i prema hrvatskom državnom prvu uopće.Prije 150 godina to je očitovao Garašanin,prije 30 godina Memorandum,sutra će netko treći.Ako taj duh opet pobjegne iz boce Srbija će morati opet primiti dodatnu dozu NATO bombi,samo toliko koliko je nužno da se stvari prema susjedstvu dovedu u normalu,ali unutar svojih granica ostat će ista duhovna matrica sa svim svojim posljedicama kako na većinski narod tako i na manjine.
Pitanje "bunjevačkog jezika" ne može biti političko nego samo politikantsko jer "bunjevački jezik" ne postoji nego samo "bunjevački govor".Pitanje jezika,općenito jest prvorazredno političko pitanje samo po sebi i svugdje u svijetu,ali to pitanje ne možemo primijeniti na bunjevački slučaj.Pravo pitanje jest KOJI JE JEZIK KOJIM GOVORE BUNJEVCI?Bunjevački nije jer njihov govor nema kapacitet jezika.Dakle,jeli njihov jezik jezik njihove nacije ili jezik njihove domicilne države?Treća mogućnost NE POSTOJI!Unatoč tome Srbija im tu treću mogućnost velikodušno podvaljuje,namećući im istovremeno s time stigmu provincijalnog,primitivnog,zatucanog,izoliranog i u svoju obespravljenu i obezglavljenu zajednicu zatvorenog!Time se otvara "čist teren" nakon kojeg vrlo brzo u slijedećoj fazi slijedi totalna asimilacija kad više bunjevština nikom neće biti potrebna,najmanje Srbiji.
Kada je riječ o kardinalu Stepincu njegov slučaj jest u domeni historiografije jer se mora donijeti konačan sud o njegovom javnom i političkom djelovanju.U tome se ne slažu srbijanska i hrvatska historiografija(jedna od njih očito laže,jer nema dvije istine).Što se tiče njegove svetosti to je nadležnost Crkve.

Nikakva politička stabilnost bez dekreta o hrvatstvu Bunjevaca nebi bila postignuta jer je to bio imperativ koji su postavili Bunjevci antifašisti koji su se borili protiv okupatora da se konačno u novoj državi mogu slobodno izjasniti kao Hrvati.Samo se ponovlia 1918.kad je Gavro Čović na gradsku kuću postavio hrvatsku zastavu misleći da padom Austrougarske nastaje sloboda...."Memorandumski Bunjevci" će ostati samo jedna mračna epizoda i projekat koji je pokrenut S CILJEM DA NE USPIJE iz opskurnih kuloara suvremenih Garašanina,Moljevića,Krestića i ostalih preko lokalnih trabanata Gabrića,Bajića,Babića i sličnih.
Maximus Confessor - 03.03.2011. 22:56

~ Neprijeporna je činjenica da su oni koji danas Hrvatima otimaju bunjevštinu isti oni koji su devedesetih otimali Knin i Vukovar.Formirali su i petu kolonu.Ista "kuhinja",ista ideološka platforma,isti mračni centri ne-moći....Jedino im se areal utjecaja geografski drastično reducirao,dok ne krepaju skroz.
Maximus Confessor - 08.03.2011. 14:58

~ Stjecajem povijesnih okolnosti mi Bunjevci duga stoljeća nismo imali svoju samostalnu državu Hrvatsku jer smo živjeli na vjetrometini utjecaja različitih velikih sila i osvajača.Naša bunjevačka grana hrvatskog naroda,kao što je poznato migrirala je iz matičog prostora na područje Bačke u vrijeme kad proces formiranja nacije nije bio ni započet u modernom smislu riječi nego su sa sobom donijeli "prednacionalno određenje",dakle HRVATSTVO NA RAZINI 17.STOLJEĆA i nisu bili obuhvaćeni daljnjom povijesnom evolucijom niti standardizacijom jezika nego su ostali izvan tog procesa otprilike 3 stoljeća i to na prostoru kojim je uvijek upravljala tuđinska vlast(do danas!) koja je uvijek pazila da se u bunjevačkom etnosu ne razvijaju nikakvi procesi identifikacije koji bi bili po kvaliteti iznad razine pučkog.Svaki proces sazrijevanja nekog etničkog kolektiviteta počinje od pučkog,vjerskog,jezičkog i kulturnog,a završava sa izgrađenom sviješću o državotvornosti.Etnonim Bunjevac je bio prihvatljiv austrougarskim kao i srbijanskim vlastima upravo stoga jer NEMA KAPACITET DRŽAVOTVORNOSTI pa stoga nije poltički opasan.Štaviše reduciranjem te identifikacijske svijesti na bazične elemente(pučko,folklorno) dokida se svaka aspiracija prema nečem višem i vrednijem i politički se eutanazira cijeli bunjevački kolektivitet.Određeni pojedinci(neprofiliranog nacionalnog opredjeljenja i mješovitog podrijetla)se lansiraju u političku elitu kako bi se razbila politička homogenost manjinskog korpusa,razvodnila svaka konzistentnost u traženju nacionalnih prava i kod neupućenih postigao efekat obmane da država skrbi i o njima i njihovim pravima.
Ono što memorandumski Bunjevci tvrde da su Bunjevci iskazali svoju državotvornost optiranjem za Srbiju nije točno jer su Bunjevci kao prvo, optirali za državu SHS,a ne za kraljevinu Srbiju,a kao drugo,oni su to učinili ne iz naklonosti prema toj državi nego zbog ojađenosti gaženjem nacionalnih prava od strane Ugarske misleći da će ovo drugo biti manje zlo,a pokazalo se da je još veće!
Od starih Bunjevaca moglo se čuti(osobno se sjećam) da su "krunu svetog Stipana" smatrali svojom državom kao posljedica tadašnje propagande,slično kao što danas trabunjaju o Srbiji.A ni jedno ni drugo nije njihovo nego samo ono što je ostalo u davnoj prošlosti i starom zavičaju:kruna Tomislava,Trpimira,Zvonimira i Petra Svačića kao posljednjeg!
Maximus Confessor - 08.03.2011. 21:07 ~

~ Nikada se hrvatstva odreći nećemo,ono je srž i temelj naše bunjevačke duše i našeg bunjevačkog identiteta!
Maximus Confessor - 08.03.2011. 21:37

~ U brojnim ovdje iznijetim komentarima,pored uočljive intelektualne i znanstvene inferiornosti(blago rečeno) evidentno je učestalo spominjanje pojmova iz Hrvatske vezano za Drugi svjetski rat i njihovo tematiziranje u svezi s Bunjevcima.U tu kategoriju spadaju:"ustaško pohrvaćivanje Bunjevaca","nezavisna država Hrvatska" itd....Iz ovoga se jasno vidi utjecaj jugoslavenske i srpske propagande koja je bila infiltrirana kroz cijeli školski sustav i kroz cijelo javno i kulturno mnijenje u Srbiji u razdoblju komunističke Jugoslavije i kasnije u sadašnjoj krnjoj državi.U takvom miljeu,a pod utjecajem sustavne indoktrinacije na spomen hrvatstva odmah su proradili uvjetni refleksi:ustaštvo,Jasenovac,genocidni narod,dakle sve odreda negativne odrednice.Zapravo,možemo kazati da se u srbijanskom kulturnom miljeu za pojam hrvatstva nije vezivao ni jedan pozitivan identifikacijski element,nego samo ono što je doprinosilo njegovoj dijabolizaciji,čak i kad je ideologija "bratstva i jedinstva" bila na vrhuncu moći.Takvom utjecaju podlegli su i mnogi Bunjevci,a to se osjeća i danas.Zato takve izjave i takvi stavovi nemaju nikakvu serioznost nego su samo rezultat krajnje jeftine političke demagogije koja je našla plodno tlo kod manje prosvijećenih,manje samosvjesnih i manje inteligentnih kojima je dovoljna nekritička i površna identifikacija s dominantnim okruženjem u kome žive da bi zadovoljili svoje skromne i skučene poglede na svijet.
Ta mizerija od stalnog potenciranja mračne epizode Hrvatske iz II svj.rata(epizode koju su imale sve zemlje tadašnje Evrope) diskreditira takve sugovornike u svakom razložnom raspavljanju o nacionalnim problemima bunjevačkih Hrvata i oduzima im kvalitetu iole ozbiljnog sugovornika.Tu se opet osjati utjecaj lažiranja povijesti II svj.rata srbijanskih akademskih krugova koji preuveličavaju žrtve Jasenovca do fantastičnih razmjera podmećući tezu o "genocidnosti" hrvatskog naroda što je neke zbunjene Bunjevce odvratilo da se nacionalno identificiraju s nečim što je toliko naruženo,još k tome u Srbiji.Dakle ništa čudno da su "Bunjevci" kao zasebna nacija izmišljeni jedino u Srbiji.
Maximus Confessor - 08.03.2011. 23:02

~ Nacionalna pripadnost nije voluntaristička kategorja(kao n.pr.političko opredjeljenje) nego povijesna i stoga se s njom ne može licitirati kroz neku formu političkog izjašnjavanja,tj.nije pravilno govoriti o "nacionalnom opredjeljivanju" nego o "nacionalnom pripadanju".Nasuprot tomu,u političkoj sferi ne može biti govora o "političkom pripadanju" nego o "političkom opredjeljivanju",dakle ne može biti pojedinaca ili skupina kojima se unaprijed predodređuju i pripisuju bilo kakva politička uvjerenja,nego ona moraju biti rezultat slobodnog indiidualnog izbora.Nacionalna pripadnost(dakle ne "nacionalno opredjeljenje") jest povijesna kategorija i ako bismo na nju primijenili politički princip isključili bismo povijesni analitički metod i izgubili elementarno razumijevanje pojma nacije.
U recentnom politikantskom diskursu "memorandumskih Bunjevaca" dosta često se pojavljuje pojam "svojatanje" kojim oni definiraju odnos Hrvata prema njima.No,nigdje se ne može naći suvislo obrazloženje tog pojma jer nije jasno nekoliko stvari.Prvo,svojataju li ih Hrvati iz Vojvodine ili Hrvati općenito(dakle iz Hrvatske).Ukoliko ih svojataju Hrvati iz Hrvatske,nije jaso čine li to građani Hrvatske,država Hrvatska preko svojih institucija,političke stranke iz Hrvatske ili netko četvrti...Nadalje nitko nije dao suvislu analizu uzroka ili motiva tog "svojatanja",osim što to neki polupismeni i priglupi pojedinci ponavljaju u medijima.Teško je razumjeti kakav interes bi Hrvatska kao država imala na ovom prostoru prisvajati nešto što nebi bilo njezino i što nebi bilo obuhvaćeno njezinim ustavnim obvezama.Jedini moguć odgovor bi bio teritorijalne pretenzije,ali je u to teško vjerovati jer su sve takve političke ideje anakrone i ne mogu biti sadržaj ni jedne imalo ozbiljne državne politike u Europi.Dakle postavlja se pitanje što će Hrvatskoj Bunjevci i zašto ih ona "svojata"?Što jedna država ima veću i raštrkaniju dijasporu ima samo većih bilateralnih političkih problema i veće financijske izdatke.Dakle,kad bi u ovom slučaju doista bilo riječ o "svojatanju" takva hrvatska politika bi bila apsurdna i besmislena.No,"memorandumski Bunjevci" se ovdje služe "zamjenom teza" tj.imputiraju drugima ono što oni rade.Naime,Bunjevce "svojata" netko drugi,a ne Hrvatska i tom drugom smeta što Hrvatska vodi dosljednu politiku tj.ispunjava(u kojoj mjeri to je drugo pitanje) svoju ustavnu obvezu zaštite svojih manjina koje žive izvan granica Hrvatske.
Maximus Confessor - 11.03.2011. 23:34

BILUŠKE O SAMOODREĐENJU I RAZVOJU BUNJEVACA

2011-04-09T16:16:00.002+02:00

Bunjevačke novine, Subotica, Godina VII, Januar 2011, broj 67, str. 18-20.

Po vika brez glasa i priznanja u društvenom životu

BILUŠKE O SAMOODREĐENJU I RAZVOJU BUNJEVACA

Nije lagodno tragat za istinom o Bunjevcima. Imo sam taj osićaj još na početku istraživanja koji sam se privatio, čini mi se, sad već davne 2007. godine

Kad sam se upozno sa bunjevačkom čeljadi, svatio sam da tako osićanje nije samo izraz moji nedoumica, težnje da otkrijem Bunjevce, i š njima svoj bunjevački identitet. Svatio sam da moje osićanje teskobe izvire iz saznanja da se Bunjevci danas nalaze prid problemom nacionalnog opridilenja. Da to nije sićanje na nestale salaše, na bilu golubicu na striji didine kuće ni na miris tunja u majkinoj čistoj sobi. Neg da je rič o postojanju, napritku il nestanku, bunjevačkog naroda. Pitanje je dal će se bunjevački narod razvijat ko ravnopravan s drugim nacionalnim zajednicama Vojvodine, il će se, tugujuć za nestajućom slikom prošli vrimena, utopit u niku od okružujući nacija s državnom podrškom?

Pitanje opridilenja

Ove biluške su naminite bunjevačkoj čeljadi, koja još nije načisto sa svojim nacionalnim identitetom.

I sam sam bio jedan od mladi Bunjevaca koji su, u jugoslovenstvu tražili razrišenje svojeg nejasnog nacionalnog identiteta. Kad se jugoslovenstvo sudarilo s nacionalizmom i bilo razbijeno, postavio se problem „opridilenja”. S jedne strane, izmed osićanja pripadnosti kulturi Srbije, Vojvodine, u čijem obrazovnom sistemu i društvenom okruženju sam se osićo integrisan. S druge strane, izmed nominalnog hrvatstva, kojim sam bio obilužen, koje mi je administrativno pripisano, i čiju etiketu mi je neposridno okruženje pripisivalo. Za građanina Srbije, vojvođanskog Bunjevca, pitanje nacionalnog identiteta nije jednostavno. Nije Srbin, jel za integraciju u srpsku nacionalnu zajednicu, osim jezika i opšte kulture stečene škulovanjom, ne posiduje srpska etnička obilužja, prvenstveno aktuelno pravoslavlje i pravoslavno poriklo i nasliđenu tradiciju porodične slave. Nije ni Hrvat, jel za integraciju u hrvatsku nacionalnu zajednicu ne posiduje, osim pripadnosti rimokatoličkoj viri, ni znanje hrvatskog jezika, nit kulturu koju razvija hrvatski program škulovanja, niti je odrasto i škulovo se u okolnostima u kojima su hrvatska obilužja vidljiva i funkcionalna (osim ako se nije škulovo u Hrvatskoj). Iz ove dvostruke negacije, formalni izlaz za vojvođanske Bunjevce moje generacije, bio je povratak 1990. godine jel na hrvatsku nacionalnu denominaciju (upisivanje ko Hrvata u dokumenta, prilikom popisa i sl.) jel na nacionalno neoblikovano etničko bunjevaštvo.

Brez „kopanja po prošlosti”

Prvo od ovi opridilenja, za formalno nacionalno-političko hrvatstvo, pokaziva se u svakodnevnom životu ko oportunističko i lagodno. Ono traži samo privaćanje stanja, koje traja već polak vika i oslanja se na čitavu mrižu kulturni, virski i politički institucija vojvođanski Hrvata, smišteni pritežno u Subotici. Osim tog, ovo opridilenje ne zahtiva „kopanje po prošlosti”. Dosta je da povirujemo kojem god autoritetu da su „Bunjevci Hrvati” i dilema je rišena. Jedina propratna šteta ovog opridilenja su incidenti, koje, povrimeno, izazivaje srpski nacionalisti. Al i oni se mogu nadoknadit koristima, koje, u normalizovanim srpsko-hrvatkim odnosima, uživa zajednica nacionalne manjine vojvođanski Hrvata.

Na šta se mož oslonit Bunjevac?

Drugo opridilenje – bit Bunjevac vodi na vitrometinu srpsko-hrvatski konfrontacija. Od Hrvata, ovako opridilenje nailazi na žestoko kuđenje i svrstavanje u tabor srpsko-radikalski aspiracija za asimilaciju Bunjevaca u Srbe-katolike, u „petu kolonu” instalisanu 1990-ti godina, od Miloševića i srpski nacionalista, radi cipanja hrvatkog nacionalnog korpusa i negiranja hrvatske nacionalne manjine u Vojvodini. Naspram takog kuđenja i dokazivanja hrvatsva Bunjevaca, podržanog osmišljenom aktivnošću smišljeno građenog sistema kulturni, virski, medijski i politički institucija vojvođanski Hrvata, na šta se mož oslonit Bunjevac koji istrajava u svojoj bunjevštini? Odgovor na postavljeno pitanje zahtiva traganje za istinom.

I taj odgovor se mož dat samo nakon promišljanja različiti, najčešće pristrasni gledišta o Bunjevcima, ko i činjenica o „logističkoj podršci” koju bunjevački narod uživa od država koje ji, el priznaju (u Srbiji) el ne priznaju (u Madžarskoj) ko nacionalne manjine. Al, i pored nerazvijeni naučni saznanja o poriklu, položaju i razvoju Bunjevaca, kod svakog iskrenog Bunjevca, postoji neutoljiv motiv za nalaženjom istine o razlozima koji su njegov narod doveli do stanja koje savrimena nauka označava ko – mali ugroženi narod.

Jezik je dialekt sa armijom

Tražeć put do istine o Bunjevcima, pito sam Gene Hammela, demografa sa kalifornijskog Berkeley Univerziteta, poznavaoca prilika u Slavoniji, o njegovom pogledu na etničku istoriju naši krajova (URL: http://www.demog.berkeley.edu/~gene/). Evo njegovog odgovora o nastanku i savrimenom položaju narodnosti - mali ugroženi naroda, na tlu prithodne Jugoslavije: „Najstariji problem u Evropi je razlika između naroda i narodnosti, u jugoslovenskom smislu da prvi tip ima svoju domovinu dok drugi nemaju. Na početku predpostavljamo da su sve grupe bile narodi sa svojom malom teritorijom. Polako, procesom imperijalizacije, neki narodi su izgubili svoju teritoriju, i dovedeni su u položaj, da budu narodnosti u zemlji drugih. Često, na kraju, oni su izgubili ne samo svoju zemlju nego i svoju individualnost.

Ali, to je veliki problem. To možete videti u jezicima. Nekada se govorilo mnogo hiljada jezika u svetu, danas ih je mnogo manje. Hegemonija vladajućih uništava različitost. Ponekada je ova različitost sačuvana ili obnovljena putem političkih oživljavanja jezika (irski, jevrejski, češki...). Obično je najmanji narod onaj koji pati. Ratovi u Jugoslaviji neće eliminisat srpski ili hrvatski ili slovenački, ali oni mogu lako da eliminišu male dialekte. Kako lingvisti kažu, „Jezik je dialekt sa armijom.” (Objavljeno sa dozvolom autora).

Administrativno nasilje

Iz ovi misli profesora Hammela, dobio sam potvrdu o istorijskim okolnostima u kojima su Bunjevci dospili u položaj malog ugroženog naroda. Postaje, takođe, jasnije objašnjenje noviji okolnosti u kojima je Bunjevcima osporena narodna individualnost.

Bunjevcima je, posli 1990-ti godina, pružena istorijska šansa da obnove i ispune živim savrimenim sadržajom svoj etnički identitet. A i da izaberu svoju nacionalnu pripadnost. To je pravo svakog pojedinca u čije ostvarivanje se niko ne bi smio uplićat, pogotovo ne posezanjom za metodama asimilacionog pritiska. Ipak, nezaobilazno prithodno pitanje pridstavlja saznanje o administrativnom nasilju, koje je, nad Bunjevcima u Bačkoj, izvršeno 1945. godine. Na direktni zahtiv Josipa Broza Tita, kongres Komunističke Partije Srbije dono je politički zaključak o njevoj kategorizaciji ko Hrvata. Na osnovu te zabrane bunjevačke narodnosti u Vojvodini i Srbiji, polak vika je naš narod čamio u privatnosti porodičnog života, ostajao brez glasa i priznanja u društvenom životu. Jednom riči, bio je obespravljen i zanemaren.

Napridak i demokratija uslovi za slobodno nacionalno opridilenje

Odgovor na gori postavljeno pitanje o održivosti razvoja bunjevačkog naroda u modernu nacionalnu zajednicu u Republiki Srbiji (ko i u Republiki Madžarskoj), upućiva na neophodnost da se bunjevački narod vrati u javnost, da obnovi i unapridi svoju kulturu i svoj društveno-ekonomski i demokratski položaj. U toj kulturnoj i demokratskoj obnovi, u uslovima ravnopravnosti s drugim nacionalnim zajednicama – manjinama u Vojvodini i u Madžarskoj, Bunjevci se mogu potvrdit ko narod produktivan i vridan poštivanja. Iz tog stvaralačkog, demokratskog iskustva cilog naroda, mož se očekivat „opridilenje” pojedinaca o kojem je u gornjem razmatranju bilo riči.

Teško je ne složit se sotim šta je gori napisano. Ne mož danas kazat da si Bunjevac a radit protiv Bunjevaca, opanjkavat ji prid svitom i kopat jarkove na putovima kojim iđu u nastojanju da nadoknade tušta toga šta njim je onemogućeno posli 1945. godine. Bunjevci-Hrvati (kako sebe nazivaje), odrekli su se solidarnosti s narodnim korpusom koji je njevo etničko ishodište. Administrativna zabrana samoodređenja Bunjevaca ko narodnosti iz 1945. godine za nji nije problematična. Al u tom nasilju nad Bunjevcima ne mož se opravdavat prisvajanje – pohrvaćenje, svega što je bunjevačka kultura iznidrila, prija i posli vrimena stvaranja moderne hrvatske nacije. Ko povriđen narod Bunjevci, u svitlu prava koja njim garantuje Ustav Republike Srbije i Statut AP Vojvodine, a (potencijalno) i Ustav Republike Madžarske, ko i prava koja malim narodima uopšte pružaje procesi evropski integracija, naš narod mož očekivat barem uviđavnost i „pozitivnu diskriminaciju” (dobijanje pridnosti) u ostvarivanju ovi prava.

Svojim snagama naprid

Naposlitku, kaki zaključak možmo izvest iz ovi napomina o jednom od najvažniji pitanja za vojvođanske Bunjevce. Prvo, i najvažnije, u savrimenim konfrontacijama med Bunjevcima i Hrvatima bunjevačkog porikla u Vojvodini, rič je o prihvaćanju jel osporavanju nacionalnog razvoja izvornog korpusa bunjevačkog naroda. Rič je o podržavanju jel ometanju izgrađivanja nužni uslova nacionalnog povezivanja tog korpusa, radi ostvarivanja njegovog ravnopravnog položaja, ko ustavno priznate manjinske nacionalne zajednice u Republiki Srbiji. U tom pogledu, pozivanje nacionalno izjašnjeni Hrvata na svoje etničko bunjevačko poriklo, mož se shvatit ko pokušaj dezorijentacije tek započetog procesa nacionalne obnove Bunjevaca. Prije petnajst miseci ostvareno ustavno pravo vojvođanski Bunjevaca na ravnopravnost s drugim nacionalnim zajednicama, ne mož se tretirat ko negacija već decenijama postojećeg takog prava vojvođanski Hrvata. Osporavanje ustavnog prava na nacionalni razvoj Bunjevaca mož se razumit ko apel za povratak na stanje bunjevačke zajednice uspostavljeno sridinom maja 1945. godine.

Drugo, al ne i poslidnje, ostajanje u neznanju o prošlosti Bunjevaca, nekritično prihvaćanje ubiđivanja višti propovidnika da su „Bunjevci Hrvati”, il da su „relikt prošlosti”, „egzotična etnička skupina”, „narod brez jezika”, danas je isto ko zatvaranje očivi prid pritnjama, koje bunjevački narod vode u pasivnost i nestajanje. Ovu opominu sam metio još na početku svoji istraživanja. „Poslidnji je minut” da se Bunjevci otvoreni očivi suoče sa svojim vridnostima i manama. Da se odupru pritnjama, javnim i prikrivenim. Da se oslone na svoje sposobnosti i ne propušte šanse, koje se, zafaljujući evropskim integracijama, pružaje malim ugroženim narodima, kaki su i Bunjevci. Moraje se ufat u sebe i svoje demokratsko organizovanje, u prihvaćanje svega što je napridno, što omogućiva autentični razvoj njeve kulture i jačanje društvenog položaja, učestvovanje u jačanju demokratskog društvenog života u državi-domovini.

Ovim putom Bunjevci se mogu uspravit do nivoa koji će ji svrstat u red ravnopravni i poštovani nacionalni zajednica u državama u kojima žive.

(Članak na bunjevačkoj ikavici. Oprema članka redakcija.)

Poreklo Bunjevaca: istorijsko-sociološki ogledi 1

2010-11-17T00:02:00.004+01:00

Etape etnogeneze Bunjevaca

Uvod

Današnji Bunjevci imaju snažan motiv za traganje za istinom o istorijskim razlozima koji su njihov narod doveli do stanja koje savremena nauka označava kao – mali ugroženi narod što sumnja u svoj identitet i u bezbednu egzistenciju u budućnosti (Uriel Abuloff). Razlog tome je u činjenici da je Bunjevcima, u Republici Srbiji, posle 1990-tih godina, pružena šansa da obnove i ispune živim savremenim sadržajem svoj etnički identitet i da izaberu svoju nacionalnu pripadnost. To je pravo svakog pojedinca, ali je ta odluka suočena sa nizom nedoumica. To nije jednostavna odluka o očuvanju, razvoju ili povratku izvornom bunjevačkom etničkom identitetu, nego je i odluka o osporavanom bunjevačkom nacionalnom samoodređenju od koje zavisi budućnost ovog naroda[1].

Za bačke Bunjevce pitanje etničkog identiteta prethodi praktičnim, egzistencijalnim problemima s kojim se oni suočavaju. Bez razumevanja istorijske, dinamične prirode etničkog identiteta, sopstvenog, kao i identiteta većinskih naroda, čijim silama nacionalne integracije («homogenizacije») su pritešnjeni, Bunjevci ne mogu prevladati sumnju u svoj identitet i obezbediti razvoj kao autohtoni (indigeni) narod u savremenoj Srbiji i Mađarskoj, a sledstveno, ni u Evropskoj Uniji.

Poimanje etničkog identiteta hrvatskog i srpskog naroda, u raspravama o mestu tih naroda u poreklu/etnogenezi Bunjevaca, nacionalni ideolozi, a implicitno i većina istraživača ovog «egzotičnog» etnološkog problema, zasnivaju na primordialističkom teorijskom stanovištu. Prema tom stanovištu, etnički identitet jednog naroda proteže se u iskonska vremena s tim što obeležja, po kojima se neki etnicitet prepoznaje, imaju opredmećeno postojanje i, kao takva, ostaju neizmenjena (poreklo, postojbina, jezik, vera, običaji, itd.). Na ovo stanovište se oslanjala nacionalna ideologija evropskih naroda prethodna dva veka. Nasuprot tome, savremena nauka posmatra obeležja nekog naroda dinamično, u stalnim promenama, kao funkciju konstruisanja elemenata nacionalnog identiteta koji odgovaraju državotvornoj eliti (taj teorijski pristup je poznat kao instrumentalizam i konstruktivizam).

Rana etnogeneza slovensko-vlaških rodova kao predistorija Bunjevaca

Posmatranje «bunjevačkog roda kao sub-etnije (ogranka) hrvatskog naroda» spada u teorijsku vizuru primordijalističke etnologije. Već prilikom svog doseljavanja na Balkan u 7. veku, Hrvati su, prema ovom gledištu, predstavljali kompaktan narod (etniju)[2], organizovan u dvanaest vojnih zadruga (Bitermann), sposoban da savlada Avare kao neprijatelje Rimskog carstva (došli su kao saveznici Rimljana u ratu sa Avarima po pozivu cara Iraklija). Ovi Starohrvati (Bittermann-ov naziv) govorili su čakavskim dijalektom i u 9. veku su formirali svoju državu: na severu Belu, panonsku i posavsku, a na jugu Crvenu (južnu) Hrvatsku koja je obuhvatala Dalmaciju sa Zagorom, sve do Skadarskog jezera, paštrovićkog primorja i Kotora[3]. Svi zatečeni stanovnici, potpali pod vlast hrvatske države, asimilovani su u hrvatski narod kao podanici hrvatske vlastele, bez obzira na njihovo etničko poreklo, posebnost kulture, itd. S obzirom da je postojbina Bunjevaca – šire područje planine Dinare - pripadalo Crvenoj Hrvatskoj, poreklo stanovništva ovog područja povezuje se, do naših dana, sa iskonskim starohrvatskim narodom.

Ovakvo tumačenje podrazumeva imperijalni proces pokoravanja zatečenih slovenskih plemena od strane doseljenih, vojnički organizovanih Hrvata (takođe na sličan način organizovanih Srba i Bugara) i, istovremeno, zanemaruje asimilaciju, akulturaciju (potiskivanje izvorne kulture) i gubljenje individualnosti pomenutih plemena. Takvo pokoravanje bilo je moguće izvesti nad ravničarskim sedelačkim seoskim stanovništvom, koje je dospelo u položaj kmetova hrvatske vlastele, ali je pokoravanje nomadskih rodova i plemena, nazivanih u jadranskom zaleđu imenima Vlasi i Morlaci, bilo teško ostvariti[4]. Ova plemena, koja su vekovima svoje katune (pastirska naselja) razmeštala u planinama zapadnog Balkana, od severne Albanije do Istre, bila su vojnički organizovana i vekovima su korišćena kao pomoćne vojne jedinice (tzv. martolozi ili vojnuci, od grčkog amartolos, naoružani) počev od Vizantinaca do Osmanlija, Mlečana i Austrijanaca.

«Pacifikacija» gorštačkih slovenizovanih - vlaških i morlačkih rodova i plemena[5], koji predstavljaju etničko ishodište kasnijih Bunjevaca, zahtevalo je nekoliko vekova hristijanizacije. Kada je reč o potonjim Bunjevcima, ovo delovanje izvodila je, do rascepa na pravoslavlje i katoličanstvo 1054 godine, jedinstvena hrišćanska crkva. Potom, do Osmanske invazije na Bosnu 1463 godine, na pretke Bunjevaca značajan uticaj je imala bosanska hristjanska crkva (bogumili, patareni) anatemisana podjednako od carigradskog patrijarha i od rimskog pape. Tokom Osmanlijske vlasti od 15 do 19 veka nad Bosnom i Hercegovinom, delom Dalmacije i Hrvatske, nad Slavonijom i delom Ugarske, ovaj proces se odvijao u znaku uzajamno sukobljenog duhovno-kulturnog delovanja pravoslavne crkve i katoličkih franjevaca organizovanih u njihovoj redodržavi Bosni srebrenoj (kao i drugih katoličkih redova).

Vlahe i Morlake iz vremena etničkog oblikovanja Bunjevaca (16-18 vek), nije moguće posmatrati kao etnički jedinstvenu skupinu (narod). Istraživači su uglavnom saglasni da je reč o slovenizovanim potomcima balkanskih starosedelačkih plemena (Iliri, Tračani, preostali Avari) kao i rimskih veterana različitog etničkog porekla (ovoj komponenti vlaškog fenomena posebnu pažnju poklanja D. Mandić, nalazeći u rimskim veteranima poreklo Bunjevaca). Slovenizacija balkanskih starosedelaca odvijala se zahvaljujući brojnosti plemena iz prvog talasa doseljavanja Slovena (5-6 vek) i ogledala se u prihvatanju slovenskog jezika (štokavske ikavice i ekavice), zemljoradničke kulture, običaja, religije i drugih komponenti etničkog identiteta. S druge strane, važni elementi kulture vlaških starosedelaca (vojna organizacija rodova, nomadsko-transhumantno/ bisesilno stočarstvo, koriščenje kamena za primitivno građevinarstvo – podizanje bunja – treba imati u vidu da je drvo, a ne kamen, bilo osnovni materijal proizvodne delatnosti Slovena), doprineli su etnogenezi staroslovenskih skupina, što je bio uslov njihovog održivog povlačenje u bezbednija planinska skrovišta.

Pomenuta etnička dinamika starosedelaca-vlaha, ima veliki značaj za razumevanje porekla (rane etnogeneze) Bunjevaca. Ovo poreklo se može povezivati sa slovensko-vlaškim plemenima i rodovima iz područja donjeg toka Neretve, koji su doprineli etnogenezi (zbližavanju, prihvatanju ključnih obeležja identiteta) budućeg bunjevačkog etniciteta (naroda). Taj proces možemo vremenski smestiti u rasponu od nekoliko vekova, s tim da se u tome mogu razlikovati dva istorijska perioda: onaj ispunjen imperijalnom ekspanzijom i borbom za prevlast Vizantije, Ugarske, Mletačke republike, srpskih, hrvatskih, bosanskih i bugarskih imperijalnih pretendenata na zapadni Balkan (12 do 15 vek) i onaj tokom nemirnih vekova Osmanlijske agresije i dominacije (od 15 do 18 veka). Zajedničko za oba perioda je nastojanje političkog faktora da uspostavi feudalnu dominaciju nad stanovništvom (teritorijom) kao izvorom ekonomske i vojne moći. Hrišćanska crkva (istočnog ili zapadnog obreda), kao važan mehanizam feudalne dominacije, bila je ključni faktor intervencije u etnički identitet pastve (versko-politički kontrolisanog stanovništva neke teritorije). Realnu osnovu i motiv «širenja vere», definisanja verske pripadnosti i lojalnosti, borbe klera za kultivisanje «pagana» i inoveraca, predstavljao je ekonomski interes crkvene hijerarhije (darovi, desetak, kuluk pri izgradnji bogomolja i manastira). Iz ovog realnog interesa razvio se, posle 1054 godine verski i na njemu uspostavljeni etnički antagonizam (Srbi-pravoslavci, Hrvati-katolici).

Dva istorijska perioda etnogeneze slovensko-vlaških rodova

U prvom periodu između Slovena-vlaha i feudalnih vladara bila je uspostavljena simbioza na osnovu obostranih ekonomskih (snabdevanje stočarskih proizvodima, konjima, trgovina, karavanski transport) i vojnih interesa (obezbeđenje karavanskih puteva, angažovanje ratnički organizovanih vlaških rodova kao martologa)[6]. U političkom pogledu Vlasi su tada uživali poseban status slobodnjaka, bez feudalnog podložništva i ograničenja nametnutih seljacima-kmetovima[7]. Tim više je pridobijanje vlaških plemena i rodova za jednu ili drugu varijantu hrišćanstva bilo značajnije. Imajući u vidu uticaj pravoslavlja na jugu i istoku od Teodosijeve linije (podele sfera uticaja između istočnog i zapadnog Rimskog carstva – linija Dunav-Drina-Neretva), etnogeneza vlaških rodova sa područja severne Albanije, Duklje (kasnije Crne Gore) i Huma (kasnije Hercegovine), bila je podložna uticaju hrišćanstva istočnog obreda (pravoslavlja). Nakićenović (1999) navodi podatak da se pleme Skendera (od kojih potiču bunjevački rodovi Raiči, verovatno i Skenderovići) u 12. veku preselilo u Paštroviće i da su pripadali pravoslavnoj veri (slava Roždestvo Bogorodice)[8]. Erdeljanović (1930) konstatuje da je prelazak iz pravoslavlja u katoličanstvo bilo rasprostranjeno, ali obratno, iz katoličanstva u pravoslavlje, znatno ređe[9]. Nakićenovićev podatak je značajna indikacija i zbog dokumentovane pretpostavke Ivanića (1899) o severnoj Albaniji kao verovatnom ishodištu etnogeneze Bunjevaca. Pamćenje Bunjevaca o svom poreklu sa «rike Bune» može se povezati sa rekom Bojanom-Bunom i sa pastirskim-vlaškim rodovima sa područja sliva reke Valbone sa ušćem u Drim, i sa uzvodnim naseljem Bunjani, kao letnjim katunskim naseljem, koje je, kao deo regiona pod nazivom Ilam, pripadalo posedima cara Dušana. Ovakvo povezivanje ima oslonac i u nalazu M. Mandića (2009) o etničkim sličnostima crnogorskog plemena Kuča s područja Prokletija i Bunjevaca[10].

Na ovaj period se odnosi podatak koji navodi D.Mandić o hrvatskim vlasima-katolicima u Velebitu još u 12 veku, čija specifičnost je bila alpsko stočarstvo i proizvodnja mleka. Ova skupina vlaha-starohrvata nestala je preseljenjem u dalmatiske gradove (posebno u Senj) i na ostrva. Poreklo Vlaha-katolika, koji su na isto planinsko područje Velebita doseljeni tokom poslednje velike selidbe Bunjevaca 1686 godine, ne mogu se povezivati sa pomenutim starohrvatskim pastirskim-vlaškim skupinama te se taj podatak ne može uzeti prilikom primordijalističkog dokazivanja hrvatskog porekla Bunjevaca. Savremeni primorsko-lički Bunjevci, vode poreklo od istočnohercegovačkih vlaških rodova koji su se naselili prvo u srednju Dalmaciju (područje Drniša) a potom se dalje preselili u velebitsko podgorje (deo hrvatskog primorja) i Liku (deo se iselio u Podunavlje). Ova seoba Bunjevaca pripada drugom od gore definisanih istorijskih perioda.

Tokom ovog, prvog istorijskog perioda, etnogeneza proto-bunjevačkih rodova (rodova i plemena od kojih su se kasnije etnički oblikovali Bunjevci) zavisila je, prvo, od seoba koje su dovodile do novih etničkih kombinacija[11], bilo da su uslovljene prirodnim okolnostima (deobom katuna zbog demografske ekspanzije, sušom ili bolestima), bilo društveno-političkim nužnostima (invazija obale severne Albanije od strane Normana u 12 veku, što je uslovilo gore pomenutu seobu Skendera, kavge vlaških plemena i rodova – krvna osveta, itd.) i, drugo, od intervencije u versko-kulturnu komponentu etničkog identiteta. Ovaj drugi, verski faktor počeo je da deluje u dolini Neretve (Hum) i širem području planine Dinare, dolaskom u 14. veku katoličkog reda franjevaca sa zadatkom hristijanizacije slovensko-vlaških-morlačkih rodova, koji su dugo uspevali da sačuvaju svoju izvornu, «pagansku» kulturu[12]. Franjevci su započeli proces katoličke kultivacije, koji je kod proto-bunjevaca razvio elemente važne za njihov kasniji bunjevački etnički identitet (prvenstveno lojalnost katoličanstvu, ikavica kao jezik književnosti i veroispovesti, samoodređenje kao pismenih i odvažnih ratnika koji uživaju priznati status nižeg plemstva). Pod Osmanlijskom dominacijom franjevci su dalje učvršćivali te elemente etničkog identiteta, delujući kao narodna inteligencija zainteresovana za lojalnost svoje pastve. Posvećenost franjevaca tom zadatku bila je tim snažnija jer Osmanske muhamedanske vlasti nisu dozvoljavale širenje hrišćanske vere na novu pastvu (B. Unyi, 1947).

Beleške

[1] Eriksen (2004, str. 296) navodi gledište McCrone-a da identitete treba videti «pre kao mape budućnosti, a ne tragove koji vode od prošlosti do nas».

[2] Budak, N. (str. 12) dovodi u pitanje ovo, u hrvatskoj etnologiji i istoriografiji rasprostranjeno gledište, ističući da su Hrvati postali nakon svog doseljavanja kao rezultat interetničkih mešavina sa zatečenim starosedelačkim stanovništvom.

^{^[3]} Mandić,D. (1973) Hrvati su naselili i državno uredili sve zemlje od Drave i Mure do Jadrana, od Istre do Dunava i Drine na istok, a na jug do grada Valone i rijeke Vojuše u današnjoj Albaniji. Zapadni dio svoje nove postojbine od Istre do rijeke Cetine nazvali su Bijela Hrvatska, što stvarno znači Zapadna Hrvatska, a područje od Cetine do Valone nazvali su Crvena Hrvatska, što u stvari znači Južna Hrvatska. (str. 8)

^{^[4]}Vlasi na Balkanu se prvi put spominju u pouzdanim dokumentima u 10. veku (Malcolm). U dalmatinskoj Zagori oni se prvi put u dokumentma spominju 1322. godine. (Kružić, 2004, str. 207.)

[5] Etničko poreklo Vlaha sa Balkanskog poluostrva u nauci još nije dobilo opšte prihvaćeno objašnjenje. Za poreklo vlaha i morlaka iz zaleđa jadranske obale, postignuta je saglasnost niza istraživača (Malcolm, Šafarik, Erdeljanović, D. Mandić) da je reč, prvo, o romanizovanom starosedelačkom stanovništvu različitog etničkog porekla (Iliri, Tračani, i dr.) koje je, nakon masovnog doseljavanja Slovena počev od 5. veka, slovenizovano (prvenstveno prihvatanje jezika i drugih kulturnih obeležja slovenske sredine u kojoj su se našli). Na vlaški način života – oslonjen na polunomadsko stočarstvo i katunsku vojničku društvenu organizaciju – mogli su takođe prelaziti slovenski - srpski, hrvatski, bugarski rodovi, u okolnostima slabljenja političke moći svojih feudalnih država i povlačenja u bezbednija planinska skloništa. Slovenizacija zapadno balkanskih vlaha bila je dovršena do Osmanlijskih osvajanja Bosne sredinom 15. veka. U zavisnosti od verske pripadnosti – katoličkom ili pravoslavnom obredu – slovenizovani vlasi su kategorizovani kao hrvatski ili srpski vlasi, ali je ta podela, sve do njihove integracije u odgovarajuće nacije u 19 veku, bila relativna zbog sklonosti vlaha/morlaka da promene versku pripadnost.

[6] Regulisanje posebnog statusa vlaha-pastira u vreme cara Dušana u 14. veku. K. Jireček, Istorija Srba, glava 6. Detaljnije o ulozi Vlaha u srednjevekovnoj Bosni N. Malcolm.

[7] Kružić (2004) za prilike u dalmatinskoj Zagori navodi Vlahe čiji status je zavisio od dalmatinskih gradova tzv. kraljevski Vlasi, za razliku od Nelipićkih (tj. Talovačkih) Vlaha čiji senior je bila pomenuta starohrvatska vlastelinska porodica Nelipića (kao gospodari cjelokupnog prostora sezonskog kretanja vlaških stada, pružali su veće garancije od dalamtinskih gradova koji su kontrolisali samo svoju prigradsku teritoriju, koju su Vlasi koristili kao «zimišće», tj. zimsko pasište za stoku.) Kružić, takođe navodi razloge simbioze feudalne društvene strukture i Vlaha: «nakon niza sukoba (zbog šteta koju su vlaška stada činila poljoprivredi A.R.) nazočnost Vlaha ne samo da se počela tolerirati nego se i poticala. Naime, oblik njihovih gospodarskih aktivnosti profunkcionirao je na zadovoljstvo svih upletenih strana: Vlaha, bana kao kraljeva zastupnika, lokalnih hrvatskih velmoža, ali i primorskih gradova čiji su nositelji trgovačkih interesa ubrzo prepoznali daleko veću dobit od prodaje stočarskih produkata nad onim isključivo poljodjelskim, a i patricijatu je odgovaralo sklapanje ugovora s Vlasima oko obrade posjeda. Vlasi su se bavili i karavanskim prijevozom robe između Bosne i primorskih gradova, a naposljetku i trgovinom.» (str. 208)

[8] Nakićenović, S. (1999), Boka, str. 122-123, 434.

[9] Erdeljanović, J. (1930), O poreklu Bunjevaca, str. .

[10] M.Mandić (2009), Buni, Bunievci, Bunjevci, str. 178 .

[11] Novi etniciteti, prema L. Gumiljovu (2007), nastaju u kontaktima različitih etničkih grupa.

[12] O zadacima i učincima franjevaca u Bosni videti B. Unyi (1947).

Književno stvaralaštvo Jelisavete Buljovčić Vučetić

2010-11-16T23:02:00.004+01:00

U ZAVODU ZA KULTURU VOJVODINE

Odeljenje za nevladine organizacije

Koordinacioni odbor društava za jezike, književnost i kulturu

N O V I S A D

MEĐUNARODNI DAN TOLERANCIJE (UNESKO)

16. novembar 2010. u 17 sati.

Književno stvaralaštvo Jelisavete Buljovčić Vučetić

povodom 70-godišnjice od rođenja (1940)

Pozdravna reč: dr Aleksandar Raič

- predsednik Udruženja „Bunjevci“, Novi Sad

Reči učesnika:

- Mr Suzana Kujundžić-Ostojić o knjizi „Draga sićanja“

- Miloš Milošević, urednik knjige „San na Moravi“, Trstenik

- Mr Jovan Mihajlo, recenzent zbirke „San na Moravi“

- Marijan Piljić, urednik zajedničke zbirke Preprekovo proljeće

- reč Jelisavete Buljovčić Vučetić o svojim zbirkama poezije Život je tajna, Orfeji mira i Leteća crkva.

Pozdravna reč dr Aleksandra Raiča

Poštovani prijatelji!

Želim da izrazim zahvalnost Zavodu za kulturu Vojvodine, ispred Udruženja građana “Bunjevci” iz Novog Sada, što nam je omogućio da u ovom prijateljskom ambijentu, obeležimo 70-ti rođendan bunjevačke pesnikinje i jednog od osnivača našeg Udruženja, poštovane Jelisavete Buljovčić Vučetić. Želim, s posebnim zadovoljstvom, da pozdravim sve učesnike u današnjem našem druženju posvećenom stvaralaštvu autentične predstavnice savremene književnosti vojvođanskih Bunjevaca. Posebno želim da se zahvalim gospodinu Marijanu Piljiću iz Hrvatskog kulturno-umjetničkog prosvjetnog društva “Stanislav Preprek” u Novom Sadu, u čijim književnim programima Jelisaveta Buljovčić Vučetić učestvuje, otkrivajući perspektivu bunjevačko-hrvatske tolerancije u budućnosti.

Naše Udruženje okuplja Bunjevce Novog Sada i okoline i nastoji da ohrabri stvaralaštvo značajno za razvoj njihovog etno-kulturnog identiteta i za ravnopravno učešće bunjevačke nacionalne zajednice u društvenom životu. Jelisavetin doprinos ovim ciljevima našeg Udruženja je prepoznatljiv iako naše udruženje navršava tek prvu godinu od svog osnivanja. Jelisaveta, na lipoj bunjevačkoj ikavici, piše i objavljuje svoje pesničko stvaralaštvo, ostajući istrajna u čuvanju književne tradicije našeg malog naroda. Njena pesnička istrajnost, koja datira iz vremena u kojem su Bunjevci pripadali skupini “nevidljivih” etniciteta u Vojvodini, zaslužuje našu zahvalnost.

Za savremene bunjevačke pisce se može reći da su ispunjeni duhom tolerancije, čak i u situacijama u kojima takav njihov stav može da se shvati kao izraz idealističke dobronamernosti. Takav plemeniti duh tolerancije ispunjava i stvaralaštvo Jelisavete Buljovčić Vučetić. Njena otvorenost i dokazana spremnost za saradnju u jezičko-književnim radionicama Zavoda za kulturu Vojvodine, sa udruženjima građana Hrvata, Rusina, Roma i drugih nacionalnih zajednica, čini ovu našu pesnikinju primerom tolerantnosti i otvorenosti Bunjevaca za saradnju.

Tolerantnost danas čuva na okupu mnoge bunjevačke familije. Poslednjih decenija, neke od njih se podvajaju na izvorni korpus etničkih Bunjevaca i na nacionalno opredeljene bunjevačke Hrvate. Ipak, možemo zapaziti da ovaj proces ne razjeda dublju etno-kulturnu osnovu bunjevaštva. I Bunjevci i bunjevački Hrvati izjavljuju “Svi smo mi Bunjevci”. Varnice njihove povremene netrpeljivosti više su izraz egzistencijalne strepnje i političke i klerikalne agitacije, nego izraz krize bunjevačkog identiteta. Otuda se može razumeti priroda i smisao tolerantnosti Bunjevaca.

Zaključujući “o istrajnosti Bunjevaca u očuvanju njihove građanske, materijalne i intelektualne, književne i kulturne tradicije”, Dr. Barics Ernő, u knjizi Magyarorszagi horvatok iz 1998 godine, konstatuje, da ova tradicija Bunjevce “čini posebnom narodnom skupinom različitom od drugih hrvatskih narodnih skupina u Mađarskoj.” To, pogotovo, važi za savremene vojvođanske Bunjevce.

Posle poluvekovne isključenosti iz javnog života Vojvodine (između 1945 i 1990 godine), Bunjevci su okrenuti razvijanju elemenata svog modernog nacionalnog identiteta. Taj proces se zapaža i kod Bunjevaca u Mađarskoj, u području Baje, čija su, već decenijska, nastojanja da budu priznati kao posebna nacionalna manjina u toj zemlji, blizu ostvarenja. Radi razvoja svog identiteta kao moderne nacionalne zajednice, Bunjevci sa obe strane srpsko-mađarske granice, temelje svoje književno stvaralaštvo na očuvanju svoje autentične tradicije, razvijene na tlu Bajskog trokuta tokom poslednja četiri veka.

Želim, na kraju, da izrazim uverenje da je, za negovanje istinske multikulturne i međunacionalne tolerancije u Srbiji – Vojvodini, i Mađarskoj, neophodno uvažavanje i podržavanje autentičnog stvaralaštva Bunjevaca, kao i drugih malih naroda bez države (kakvi su, u Vojvodini, Rusini i još neki narodi). Za razvoj Bunjevaca je, razume se, od prvenstvenog značaja tolerancija i saradnja etnički najbližih, bunjevačkih Hrvata, kao i drugih manjinskih nacionalnih zajednica, i većinskog srpskog i mađarskog kulturnog okruženja.

Politički život Bunjevaca u Državi SHS/Jugoslaviji

2010-09-23T21:31:00.006+02:00

Osvrt na monografiju: dr Saša Marković (2010), Politički život Bunjevaca u Državi SHS/Jugoslaviji od 1918.do 1941. godine, Subotica: BIC.

Prezentacija knjige u Bunjevačkoj matici u Subotici 17. septembra 2010. i u Preparandiji u Somboru 22. septembar 2010. u organizaciji UG „Bunjevačko kolo“ Sombor i Pedagoškog fakulteta u Somboru.

Poštovani prijatelji.

Za razumevanje sopstvene savremene identitetske i egzistencijalne krize, za Bunjevce su danas nezaobilazna dva pitanja: Kako se odvijao istorijski proces svakovrsnog osporavanja i asimilacije, koji je vojvođanske Bunjevce sveo na mali ugroženi narod? Kakvu šansu ovaj mali narod ima u perspektivi slabljenja nacionalnih država i evropskih integracija?

Čitajući monografiju dr Saše Markovića tražio sam pouzdane istoriografske oslonce za odgovor na ova pitanja. Nastojao sam da naznačim glavne karakteristike nacionalnog buđenja bačkih Bunjevaca, kako ih je analizirao dr Marković, od uspona do opadanja i raspadanja tog procesa na prohrvatsku, prosrpsku, idealističku projugoslovensku i autentičnu bunjevačku struju. Interesovala me je, prvenstveno, unutrašnja dinamika i spoljašnji uticaji koji su uplivisali političko angažovanje Bunjevaca između dva svetska rata.

Radi osvetljavanja ključnih istorijskih događaja i procesa važnih za razumevanje bunjevačkog problema, oslanjao sam se na model istorijskog toka definisan sa tri perioda: 1) period nastanka i uspona bunjevačkog narodnog/nacionalnog buđenja (u Austro-Ugarskoj monarhiji, do njenog sloma u Prvom svetskom ratu), 2) period vrhunca i opadanja nacionalno-političke mobilizacije Bunjevaca (od stvaranja Bunjevačko-Srpskih narodnih odbora novembra 1918. godine kao izraza demokratskih težnji vojvođanskih Srba i Bunjevaca, do njihovog gašenja i centralizacije vlasti u Beogradu, posebno posle 1929. godine) i 3) period krize i raspadanja političkog pokreta Bunjevaca, rascepa bunjevačkih i hrvatskih institucija u Bačkoj i fragmentacije bunjevačkog naroda (strančarenja i intervencije Radićeve HSS i Srpske radikalne stranke radi instrumentalizacije Bunjevaca u nacionalnoj konfrontaciji srpske i hrvatske državotvorne elite).

Prvi period je vezan sa prosvetiteljskom, mobilizatorskom delatnošću I. Antunovića i njegovih sledbenika, orijentisanom, posle 1867. godine, protiv mađarizacije Bunjevaca. Marković konstatuje da su akteri ovog perioda uglavnom svećenici koje Katolička crkva još nije sputavala u njihovom nastojanju da nacionalno prosvećuju, pretežno nepismeni bunjevački narod. Zajednička konfrontacija Bunjevaca i Srba sa Ugarskom državnom manjinskom politikom, zbližavala je ova dva naroda i potiskivala pitanja koja su kasnije postavljena kao predmet njihovih političkih razlikovanja. Uticaj hrvatskog nacionalnog procesa na Bunjevce počeo je da deluje tek krajem 19. i početkom 20. veka posredstvom bunjevačke inteligencije i doseljenika iz Hrvatske u Suboticu i Sombor, upoznatih sa idejnim tokovima u Hrvatskoj. Prema popisu stanovništva 1910. godine u Bač-Bodroškoj varmeđi upisano je samo 1279 Hrvata. U dokumentu Narodne uprave o zemljoposedovnim odnosima u odeljku za Bačku 1919. godine spominju se samo Bunjevci i Šokci (posedovali su 21,35% poljoprivrednog zemljišta) a nema pomena o Hrvatima.

Period vrhunca i opadanja nacionalno-političke mobilizacije Bunjevaca u Bačkoj odnosi se na vreme stvaranja Države Srba Hrvata i Slovenaca / Jugoslavije i političkog delovanja Bunjevaca u toj državi nadahnutog idejom jugoslovenstva. Dr Marković daje dokumentovanu analizu angažovanja bunjevačkih prvaka, prvenstveno Blaška Rajića, u donošenju odluke Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji 25. novembra 1918. godine u Novom Sadu o direktnom prisajedinjenju Vojvodine Kraljevini Srbiji, koja je proistekla iz koncepcije Jaše Tomića vođe vojvođanskih radikala. Posle uvođenja diktature kralja Aleksandra 1929. godine, nastupilo je jenjavanje političke aktivnosti Bunjevaca, što se izrazilo u nominalnom povlačenju B. Rajića iz političkog života. Opadanje ove aktivnosti Bunjevaca, bilo je indukovano, prvo, odustajanjem vlade Nikole Pašića da se izbori za integraciju „Bajskog trokuta“ (bunjevačkog grada Baje sa okolnim selima) u Državu SHS a, potom, debaklom „ideje jugoslovenske povezanosti i njenog bogatog kulturnog i prosvetnog nasleđa“ koji se politički izrazio u tretiranju Vojvodine kao „oslobođene teritorije“ koja je, kako formuliše dr Marković, pogotovo posle 1929. godine, u srpskoj državotvornoj eliti učvrstila stav o neprihvatljivosti nacionalnog razvoja Bunjevaca. U takvom odnosu srpske države prema bunjevačkom nacionalnom pitanju nalazi se, verovatno najvažniji razlog okretanja dela Bunjevaca hrvatskom nacionalnom identitetu.

Treći period krize i raspadanja političkog pokreta Bunjevaca povezan je sa zaoštravanjem problema njihovog identiteta i nacionalnog izjašnjavanja. O širem kontekstu ovog problema dr Marković konstatuje: „Nametanje centralizovanog jugoslovenstva, bez uvažavanja tradicionalne i istorijske specifičnosti naroda, već formiranih nacija koje čine novu državu, bila je nepravilni put rešavanja nacionalnog pitanja sa pretencioznošću jedne – srpske nacije.“

Osnovna linija deobe proisticala je iz političkog svrstavanja dela Bunjevaca u HSS i prihvatanje identiteta „hrvatskog nacionalnog bića“. Takva podela bila je motivisana hrvatskom propagandom ali i neosetljivošću centralizovane državne organizacije koja je zanemarila lokalne interese, koje su Bunjevci „smatrali veoma bitnim za narodne interese.“

U ovom periodu počela je fragmentacija bunjevačkog naroda. Početak tog procesa potiče iz prvih godina Države SHS o čemu Mijo Mandić (stariji) konstatuje da su „pozvana i nepozvana braća: Srbi, Hrvati i Dalmatinci nasrnuli na Suboticu“. To je, u demografskom smislu, bio početak stvaranja hrvatske nacionalne grupacije u Subotici i drugim gradovima severne Bačke. Drugi demografski izvor kroatizacije Bunjevaca je izjašnjavanje kao Hrvata ranije mađarizovanih Bunjevaca (Đurić, Ćurčić, Kicošev).

U političkom smislu početak fragmentacija Bunjevaca se vezuje sa raspadanjem Bunjevačko-šokačke stranke B. Rajića. Dr Marković konstatuje: „Formirane su tri struje koje su, u manjoj meri, uspele da očuvaju odredjen vid autohtonosti, a dominantno su se utopile u politički milje nacionalnih stranaka.“

Strančarenje, rasipanje političke energije Bunjevaca na širok spektar političkih rasporeda, takođe je, i do danas prisutan, faktor fragmentacije i raspadanja... S jedne strane, hrvatske stranke, prvenstveno HSS S. Radića, nastojale su da privuku Bunjevce u svoju ideološku i državotvornu orbitu. S druge strane, kako dokumentuje dr Marković, „uticaj na politički život Bunjevaca, od samog početka njihovog strančarenja vršila je Radikalna stranka, tako da je, ne od 1922. godine, već i od 1920. godine paralelno sa Bunjevačko-Šokačkom strankom, na lokalnom nivou počela da egzistira Zemljodilska stranka, vezujući svoju delatnost na saradnju sa Radikalnom strankom.“

Nakon uvođenja ideologije integralnog jugoslovenstva, koja je eliminisala izražavanje nacionalnih posebnosti, došlo je do snažnog izražaja „angažovanje katoličke crkve za potrebe određenja Bunjevaca u nacionalnom kontekstu“. To je bio kanal uticaja putem kojeg se učvrstila hrvatska komponenta u nacionalnom identitetu dela Bunjevaca – bunjevačkih Hrvata.

Krajem ovog perioda, uoči konstituisanja Hrvatske banovine u Kraljevini Jugoslaviji pitanje autonomije Vojvodine je povezano sa strateškim aspiracijama hrvatske državotvorne elite. „Za Hrvatsku seljačku stranku (HSS) odnosno Vlatka Mačeka, Vojvodina je bila strateški prostor i za nju je Maček predvideo analizu više političkih alternativa“. (Jedna strategija je predviđala podelu Bačke na hrvatsku i srpsku interesnu sferu po liniji Senta-Bačka Palanka). Kroatizacija Bunjevaca je pri tome činila jedan od ključnih oslonaca ostvarivanja ove strategije.

Ne zadržavajući se, dalje, na analizi poslednje etape krize i raspadanja bunjevačke nacionalno-političke mobilizacije u predvečerje Drugog svetskog rata, čini se značajnim, da zaključke, koje dr Marković iz svoje analize izvodi, dovedemo u kontekst savremene situacije Bunjevaca.

Prvo, značajan je njegov zaključak o „atmosferi jugoslovenske ideje, koja je otvarala put narodnom sazrevanju, obrazovnom i kulturnom uzdizanju, jezičkoj specifikaciji“. U takvoj atmosferi, „Ostajući dosledni jugoslovenstvu, Bunjevci nisu smatrali izrazito bitnim autohtonu stranačku i političku afirmaciju svog narodnog pokreta“. „Pokušaj stvaranja Bunjevačkog nacionalnog identiteta u okviru ovakve jugoslovenske ideje predstavljao je mogući afirmativni put. Ova solucija bila je usko vezana za prosperitet odnosno pad jugoslovenske ideje“. – Savremeni narodni pokret Bunjevaca, obnavlja se posle 1990-tih godina, u atmosferi pada jugoslovenske ideje. Apsurd je, da su u periodu posleratnog uzleta ove ideje, u kojem je put narodnog sazrevanja bio otvoren nominalnim narodima sa konstituisanim republikama kao i starim nacionalnim manjinama, Bunjevci prošli kroz nenadanu etapu potpune zabrane nacionalnog izražavanja. Iz tog gorkog iskustva, Bunjevci su shvatili bitni značaj autohtone stranačke i političke afirmacije svog narodnog (nacionalnog) pokreta. Umesto degradirane jugoslovenske ideje, savremeni Bunjevci nastoje da razviju svoj bunjevački nacionalni identitet uzdajući se u ideju evropejstva kao mogući afirmativni put.

Drugo, dr Marković zaključuje da su, nasuprot atmosferi jugoslovenske ideje, „Politička i autoritarna moć postali jedini metodološki pristup izgradnje buduće države. Idealizam je potisnut, a kulturološki pristup jugoslovenskoj uzajamnosti postao je stav sve malobrojnijih intelektualaca“. Ovaj zaključak se odnosi prvenstveno na stvaranje srpske nacionalne države, ali i nacionalnih država Hrvata i Makedonaca, pa i bosanskih Muslimana – savremenih Bošnjaka. – Politička i autoritarna moć, posle razornog rata koji je dovršio proces razgraničenja Srba, Hrvata i Bošnjaka, gubi značaj jedinog načina izgradnje država na tlu bivše Jugoslavije. Orijentacija svih novostvorenih država, bivših jugoslovenskih republika, teži ka evropskim integracijama u okviru kojih se relativizuje značaj nacionalnih država. U takvoj klimi posle 1990-tih godina, u Srbiji je bila moguća revitalizacija malih naroda, uključujući i Bunjevce.

Naposletku, dr Marković daje svoj zaključni stav da „Bunjevci, ono što nam rad (monografija) predstavlja, nesumnjivo kao narod imaju svoju prošlost, kao nacija oni su u permanentom procesu političke i nacionalne izgradnje, uz imperativno prihvatanje pojmovne i sadržajne dogradnje termina nacije – u skladu sa kontinuitetom istorijskih prilika. Opredeljenje je pitanje ličnosti i aktuelnog životnog trenutka.“ – Ovaj zaključak implicira poimanje Bunjevaca kao nacije koja se razvija, modernizuje svoj etnički identitet i politički se izgrađuje u skladu sa istorijskim prilikama. Opasnosti, na koje monografija dr Markovića ukazuje, posebno opasnost fragmentacije koju izaziva podložnost Bunjevaca strančarenju, uticaju velikih, nacionalnih stranaka, kao i opasnost političke povodljivosti usled neprofilisanosti etničkog identiteta i političkog oportunizma njihovih vodećih ljudi, ugrožavaju poželjne ishode savremene političke i nacionalne mobilizacije Bunjevaca. Ova istorija uspona i pada bunjevačkog narodnog pokreta do Drugog svetskog rata, može da posluži kao podsticaj za kritičko preispitivanje obnovljenog narodnog pokreta Bunjevaca našeg vremena.

Izbori za Nacionalni savet Bunjevaca

2010-06-10T01:00:00.010+02:00

Uvodne napomene

Sa ukupno sedam prihvaćenih izbornih listi, Bunjevačka nacionalna zajednica je u vrhu tabele zajednica po broju lista koje kunkurišu na izborima za Nacionalne savete nacionalnih manjina, koji se održavaju 6. juna 2010. godine. U predviđenom roku, do 21. maja 2010. godine, prihvaćene su sledeće izborne liste za izbore Nacionalnog saveta Bunjevaca: 1. Sad i uvik - samo Bunjevci - mr Suzana Kujundžić-Ostojić, 2. Bunjevačka lista za evropsku Srbiju – Vojislav Orčić, 3. Bunjevačka narodna lista - Branko Pokornić, 4. Savez bačkih Bunjevaca - Mirko Bajić, 5. Bunjevci za Bunjevce - Nikola Babić, 6. Bunjevačka liga - Buljovčić Stipan – Bunjo, 7. Jugoslovenski Bunjevci – Blaško Gabrić.

Zašto se kod Bunjevaca javlja ovako naglašena konkurencija na ovim izborima? Koliko ova naglašena izborna aktivnost izvire iz interesa bunjevačkog naroda? Iz analize statistički obrađenih podataka, mogu se razabrati neki odgovori na ova pitanja.

U gradu Subotici živi 54% svih Bunjevaca nastanjenih u Republici Srbiji. Procent kandidovanih za članove Nacionalnog saveta Bunjevaca iz Subotice, sa svih sedam izbornih listi, podudaran je sa pomenutim procentom zastupljenosti Subotice u ukupnom bunjevačkom stanovništvu Srbije. To je izraz koncentracije i organizovanosti subotičkih Bunjevaca. Iz drugog bunjevačkog gradskog centra, Sombora, zastupljenost kandidata u svim izbornim listama, zaostaje za procentom zastupljenosti ovog grada u ukupnom bunjevačkom stanovništvu Srbije. Posmatrajući subotičku opštinu, zapaža se da je ona, među kandidatima za članove Nacionalnog saveta, u prednosti u poređenju sa njenom zastupljenosti u ukupnom bunjevačkom stanovništvu (jedan kandidat predstavlja 147 Bunjevaca). Somborska opština i u ovom pogledu zaostaje (jedan kandidat predstavlja 227 Bunjevaca).

Podaci pokazuju da zastupljenost Bunjevaca u izbornim listama iz manjih naselja subotičke opštine nije ravnomerna. U subotičkoj opštini značajnija je zastupljenost Bajmoka, Donjeg Tavankuta i Male Bosne, a značajnije je zaostajanje Gornjeg Tavankuta, Palića i Starog Žednika. Zapaža se, takođe, potpuni izostanak iz formiranja izbornih listi brojnijih bunjevačkih zajednica iz Kelebije i Svetozara Miletića-Lemeša.

Treba da zapazimo da izvan Bajskog trokuta (opštine Subotica i Sombor) živi 5% Bunjevaca. To su pretežno urbani Bunjevci (žive u devet opštinskih centara Vojvodine, a u nešto većoj koncentraciji u Novom Sadu i u Beogradu). Oni su predstavljeni u izbornim listama za Nacionalni savet Bunjevaca sa četiri kandidata (2,9% kandidata predstavljaju 5,1% Bunjevaca). Relativno značajne zajednice Bunjevaca iz Bačke Topole i Pačira su izostale iz procesa formiranja izbornih listi za Nacionalni savet Bunjevaca.

Iz ovog ovlašnog pregleda, može se zaključiti da organizovanost bunjevačkog naroda, u vojvođanskom delu Bajskog trokuta, još nije postigla neophodan nivo demokratske integracije. Komunikacije među Bunjevcima gradskih i seoskih sredina, pogotovo između subotičke i udaljenijih bunjevačkih zajednica, zahteva uspostavljanje novih, savremenih mehanizama povezivanja. Interes bunjevačke zajednice kao celine, ne može se artikulisati putem konkurencije posebnih grupnih interesa, oko osvajanja kontrole nad budžetom Nacionalnog saveta, bilo da su ti interesi lokalno (naselja) ili stranačko-politički zasnovani. Osnivanje novih bunjevačkih organizacija, kao izraza stvarnih raznovrsnih interesa, i njihovo direktvo demokratsko usaglašavanje, naredni je korak demokratske integracije nacionalne zajednice Bunjevaca. Izborne liste, koje ovaj zadatak stavljaju među proritete svojih strategija (jačanje bunjevačkih institucija), zaslužuju posebnu pažnju.

Etnogeneza i razvoj etničkog identiteta Bunjevaca

2010-06-10T00:22:00.013+02:00

Tekst objavljen u „Bunjevačkim novinama“ broj 58. na str. 21-23. za april 2010. godine (http://bunjevci.com/novine/pdf/bunjevacke/2010_58.pdf). Omaške u publikovanom tekstu su korigovane i označene plavim italik bold fontom.

Temelj etničkog identiteta Bunjevaca čini svest o zajedničkom poreklu, zavičaju i istoriji. Bački Bunjevci imaju očuvano dokumentovano sećanje na svoje poreklo nakon doseljavanja u svoj bački zavičaj. Svest o pred-bačkom zavičaju i istoriji nejasna je a razlog tome je potiskivanje bunjevačkog identiteta, kao srži asimilacionih politika nacionalnih država, pod čiju vlast su Bunjevci u svom bačkom zavičaju dospevali. No, razlog se može tražiti i u specifičnostima etnogeneze Bunjevaca, koju možemo podeliti na predistorijski, mitski period, i na period moderne istorije u kojem se odvija nastajanje bunjevačkog etničkog identiteta (vidi sliku 1).

Bački Bunjevci su etnički formirani nakon doseljavanja na zemljišta južne Ugarske kojima je raspolagala Austrijska monarhija. Ovaj ključni proces etnogeneze odvijao se u uslovima Vojne krajine, u kojima su Bunjevci-militari uživali status nižeg plemstva (vidi o tome Dominik Mandić u knjizi „Hrvati i Srbi, dva stara različita naroda“).
Raniji period etnogeneze Bunjevaca (boravak u Dalmaciji i u Bosni jednog dela etničkih skupina, koje su se asimilovale sa Bunjevcima) karakteriše kulturno-duhovni uticaj Franjevaca Bosne srebrene (14 do 18 veka). Njihovo misionarstvo doprinelo je okupljanju i prihvatanju katoličanstva znatnog dela predaka Bunjevaca (pokrštavanje patarena-bogumila ili tzv. Staroviraca, na šta upućuju dokumenti iz knjige M. Mandića „Buni, Bunievci, Bunjevci“), kao i shizmatika-pravoslavaca pa i muhamedanaca (o tome videti zapisnik iz 1700 godine sastavljen prilikom seljenja stanovništva iz Bosne i Hercegovine pod vođstvom Franjevaca).

Za etnički identitet Bunjevaca važna je i starija, antička, mitska istorija, o kojoj se zna da su pra-pretke Bunjevaca činila Slovenska plemena iz prvog talasa naseljavanja Balkana koja su se mešala sa zatečenim starosedelačkim narodima (Iliri, Tračani, Avari, Vlasi), prvo romanizovanim od strane Rimljana a potom slovenizovanim. Zajednička socijalno-ekonomska osobina ovih pra-predaka Bunjevaca odnosi se na to da su oni bili pastirska plemena, nomadi i polu-nomadi (katunsko, transhumantno stočarstvo). Njihova staništa u planinskim predelima činile su kamene građevine – bunje a naselje (slovenski naziv vas, ves – selo) takvih bunja označavano je sa bunje-vas. Otuda se može nazreti poreklo naziva Bunjevac – osoba koja stanuje u naselju bunja.

Pokretan, selilački način života ovih pra-predaka Bunjevaca objašnjava zašto se o njihovom pra-zavičaju, kao nekoj stalnoj teritoriji, ne može govoriti. Zavičaj Bunjevaca se može odrediti tek nakon njihovog prelaska na fiksiranu, salašarsku poljoprivredu, a to se dogodilo tek njihovim seljenjem na zemljišta Vojne krajine i dodeljivanjem, od strane austrijskih careva, statusa zemljovlasnika (nasuprot interesima feudalne aristokratije – D. Mandić navodi da hrvatski Sabor nikada nije priznao carske dekrete o statusu Vlaha-graničara, odakle potiče politička netrpeljivost prema Vlasima-pravoslavcima-Srbima od strane hrvatskog državotvornog pokreta u 19 veku, koji se oslanjao na feudalnu državno-pravnu tradiciju Sabora. U toj protivrečnosti feudalizma i slobodnog krajiškog – sitnoplemićkog zemljovlasništva, može se tražiti takođe i klica bunjevačko-hrvatskih protivrečnosti.

(Slika 1)

Etnogeneza katoličkog stanovništva (kasnijih Bunjevaca i Šokaca), koje je tokom 17 veka, posebno 1687 godine, masovno iseljeno iz Dalmacije i Bosne u Slavoniju i Hrvatsku (teritorije na koje je polagalo istorijsko pravo hrvatsko plemstvo, kasnije građanska klasa), odnosno, manjim delom u južnu Ugarsku (Bačka i na sever do Budima), dovela je do izdvajanja bačkih Bunjevaca kao posebnog etniciteta.

Na teritoriji Trojedne kraljevine (Dalmacija, Hrvatska, Slavonija) počeci etničkog oblikovanja Vlaha u Bunjevce zabeleženi su sredinom 17 veka („senjski biskup Sebastijan Glavinić (1630-1690) veli da prihvaćaju naziv "Bunjevci", ali da ne trpe da ih se zove Vlasima“). Ali, pod uticajem Zagreba, kao centra državno-političkih aspiracija hrvatske feudalne aristokratije, ovaj proces etnogeneze Bunjevaca biva politički usmeren ka razvoju hrvatskog političkog identiteta. O tome svedoči „zagrebački biskup Benko Vinković (1581-1642) kaže da su oni Bunjevci Hrvati i da hoće da ih se broji među Hrvate“ i već početkom 19. veka etnonim Bunjevci dobio je u Hrvatskoj pogrdno značenje nepoželjnog, prostačkog nadimka. (Oba citata iz URL: http://vrilo-mudrosti.hr/razno-povijest.htm#bunjevci). Bunjevci su potpali pod proces hrvatizacije koji je potiskivao i brisao sadržinu bunjevačkog (i svakog drugog „regionalnog“) etničkog identiteta a razvijao konstruisani hrvatski nacionalni identitet.

Potiskivanje bunjevačkog etničkog identiteta u Hrvatskoj ostvareno je tokom poslednjih 150 godina u visokom stepenu, iako se, u poslednje vreme, zapažaju znaci očuvanog bunjevačkog etničkog identiteta (Nogometni klub „Bunjevac“ iz Krivog Puta, Rečnik ikavice izdan nedavno u Gospiću).

Kada je reč o etnogenezi bačkih Bunjevaca ona je od 17 veka do polovine 19 veka dovela do etničke integracije i razvoja posebnih etno-kulturnih karakteristika ovog naroda. To su osobine koje su nastajale pod uticajem tadašnje nemačke kulture (tokom vojne službe, usvajanjem visoke kulture od strane bunjevačke aristokratije i građanske klase, prihvatanjem poljoprivrednog sistema, panonske arhitekture, načina odevanja, itd.). Ove kulturne promene dovele su do tzv. fisije (Eriksen, Etnicitet i nacionalizam, str. 123), koja je od ovog ogranka nekadašnjeg proto-bunjevačkog etničkog korpusa, razvila posebni etnicitet – narod bačkih Bunjevaca. Prosperitet bunjevačkog naroda ostvaren je pre nacionalnih pokreta Mađara, Srba i, naposletku, Hrvata (sredinom 19 veka).

Stravanje nacija-država – posebno Mađarske posle 1867 godine, značila je prekid u dotadašnjem etničkom usponu bačkih Bunjevaca. Strategija mađarizacije svih nacionalnih manjina u ovoj zemlji, poduprta industrijalizacijom i urbanizacijom, izazvala je asimilaciju građanskih slojeva bunjevačkog naroda i stvaranje brojne kategorije mađarizovanih Bunjevaca. Malobrojna izvorna bunjevačka inteligencija (primer Ivana Antunovića sa njegovim nastojanjem da stipendijama podstakne školovanje narodne bunjevačke inteligencije) krajem 19 veka i početkom 20 veka (do Prvog svetskog rata), pokrenula je proces nacionalnog buđenja Bunjevaca ali je taj proces bio otežan, kako opstrukcijom mađarskih vlasti, tako i početkom hrvatske nacionalno-političke kampanje među Bunjevcima (posebno siromašnijim gradskim slojevima).

Nakon stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918 godine, u bunjevačkom narodu Bajskog trokuta (deo Bačke je ostao u granicama Mađarske), zbio se prvi etnokulturni udar koji je stvorio uslove gore već pomenute i opisane fragmentacije ovog naroda. Kao državotvorna nacija, Hrvati (hrvatske politička elita) su na teritoriji Bačke (Vojvodine) legitimno promicali svoj nacionalni program, čiji princip je bio, i do danas ostao, polaganje istorijskog prava na teritorije nad kojima je ikada uspostavljen formalni hrvatski državno-pravni status (stanovnici podložni političkom autoritetu-vlasti hrvatske države su politički narod Hrvata, nezavisno od nasleđenog etničkog ideniteta, o tome vidi Fine, John V.A. (2009), When Ethnicity did not Matter in the Balkans, A Study of Identity of Pre-Nationalist Croatia, Dalmatia and Slavonia in the Medieval and Early Modern Periods, The University of Michigan Press).

Navedeni princip se mogao primeniti na Srem, koji je istorijski, pre propasti Mađarske feudalne aristokratije u bitci kod Mohača 1526 godine, pripadao Slavoniji kao delu Trojedne kraljevine. Na Bačku, na zavičaj Bunjevaca, ovaj princip se nije mogao primeniti jer južna Ugarska nije nikada bila u sastavu srednjevekovne hrvatske države . To je bio razlog da se na bačke Bunjevce primeni kvazi-enički princip uz pozivanje na sličnosti bačkih i hrvatskih Bunjevaca (zajedničko poreklo, zajednički jezik ikavski dijalekt, katoličanstvo). Logika ubeđivanja Bunjevaca da su Hrvati je bila, i do danas je ostala: bački Bunjevci su istog porekla, iste vere, istog jezika... kao i vlasi-Bunjevci koji su se integrisali u hrvatsku naciju, dakle, i bački Bunjevci su u nacionalnom pogledu Hrvati. (Ova logika zanemaruje gore analizirane posebnosti bačkih Bunjevaca, koje ih razlikuju od Hrvata bunjevačkog porekla; osim toga ostavljaju se izvan fokusa nedoslednosti argumentovanja istorijskog toka integracije različitih etniciteta u hrvatsku naciju. O tome Fine, isti izvor).

Između dva svetska rata u severnoj Bačkoj stvorena je značajna infrastruktura (intelektualci obrazovani u Zagrebu, hrvatski stručnjaci doseljeni u Suboticu, itd.) neophodna za promociju hrvatskih nacionalnih interesa. Ta insfrastruktura servisirala je značajnu populaciju, pre 1918 godine mađarizovanih Bunjevaca, koji su se posle 1920 godine nacionalno izjasnili kao Hrvati (gore smo videli da ih je bilo preko 34 hiljade). Potomci ovog stanovništva predstavlja jezgro savremene hrvatske nacionalne zajednice severne Bačke. Tom hrvatskom jezgru, pridruživalo se bunjevačko stanovništvo (uglavnom siromašnije gradsko stanovništvo) koje je prihvatilo hrvatski nacionalni projekt između dva svetska rata, kao i stanovništvo koje je, posle 1945 godine, iz različitih pobuda, prihvatilo taj program. Ovo stanovništvo čini savremenu nacionalnu zajednicu vojvođanskih Hrvata .

Etnogeneza bačkih Bunjevaca obuhvata takođe posebnu kategoriju bunjevačkih Hrvata kao specifičnu etničku anomaliju (Eriksen, isti izvor, str. 112-117). To su Bunjevci koji su, na osnovu dekreta iz 1945. godine, prisilno kategorizovani kao Hrvati, koji nisu sami definisali svoj etnički odnosno nacionalni identitet. Svoj etnički identitet ovi ljudi mogu da odrede orijentišući se prema etničkim Bunjevcima, koji prema hrvatskom nacionalnom identitetu gaje rezervisan odnos. Ukoliko su to ljudi urbanizovanih sredina, njihovo oklevanje da izađu iz etape zapostavljenog identiteta (trofazni model definisanja i razvoja etničkog identiteta obuhvata 1) zapostavljeni identitet, 2) istraživanje/ moratorijum, 3) ostvarenje etničkog identiteta, videti Phinney, 1992) može da bude uslovljeno nametnutim stereotipom o Bunjevcima kao prostom, salašarskom narodu koji se ne snalazi u gradu i biva marginalizovan. (Takav stereotip o Bunjevcima šire antibunjevački aktivisti, na primer, tvrdnja da je ikavica govor zaostalih, odumirućih salašara... ). Zadržavanje formalno nametnutog, administrativnog hrvatskog nacionalnog identiteta, kod ove kategorije Bunjevaca-Hrvata prvenstveno je posledica negativnih signala iz okruženja dominantne nacije (marginalizacija Bunjevaca i priznavanje Hrvata, pogotovo na bazi međudržavnih sporazuma Srbije i Hrvatske, nagodbe na račun Bunjevaca) kao i „opipljivosti“ hrvatskih institucija u Vojvodini (još od 1945 godine uglavnom neprekinuto delovanje Matice Hrvatske, hrvatskih medija, publikovanje literature, podrška Katoličke crkve liturgiji na hrvatskom jeziku, itd.).

Anomalija bunjevačkih Hrvata, i pored navedenih faktora zadržavanja pat-pozicije u definisanju etničkog identiteta, može se razumeti ako se ima u vidu da se ovi ljudi u privatnom, porodičnom životu ne razlikuju od etničkih Bunjevaca. Njihovo hrvatstvo je njihovo javno lice. Ostaje otvoreno pitanje: kakve su akulturacione posledice takvog ponašanja i kako se ta dugotrajna anomalija etničkog bunjevaštva i nacionalnog hrvatstva odražava na njihovu ličnost.

Buđenje i uspostavljanje bunjevačke nacionalne zajednice kao organizovane, moderno institucionalizovane organizacije, treba da dovede do njihove odluke o jednoj od dve moguće opcije: ili će se asimilovati u dominantnu grupu ili će se udružiti na etničkoj osnovi. Ovde se etnička osnova odnosi na bunjevačku nacionalnu zajednicu, jer se hrvatski nacionalni identitet izražava kao negacija bunjevačkog etničkog identiteta. A šta može da znači „dominantna grupa“? Hrvatska nacionalna zajednica kao manjinska u Vojvodini, može da bude „dominantna“ na lokalnom nivou (ako hrvatska preduzeća daju prioritet pri zapošljavanju Bunjevcima koji se izjašnjavaju kao Hrvati, i sl.), i ukoliko ta zajednica ima nesumnjivu i dugoročno neupitnu podršku srpske nacionalne zajednice, prvenstveno njene države. Ukoliko se u položaju i proceni dugoročne perspektive ove podrške hrvatskoj zajednici, kao dominantnoj „na lokalu“, jave sumnje i pesimističke procene, može se očekivati da se bunjevački Hrvati privole neposredno globalno dominantnoj zajednici i krenu putem asimilacije u srpsko kulturno okruženje.

Analiza korišćenja jezika kao maternjeg jezika Bunjevaca i Hrvata (u tome je, kako smo videli, rastući udeo bunjevačkih Hrvata) osvetljava u znatnoj meri ovo pitanje.
Drugi temeljni atribut etničkog identiteta Bunjevaca je njihova kultura (jezik, vrednosti, običaji, pravila ponašanja, verovanja, itd.). Korišćenje bunjevačkog jezika-ikavskog dijalekta, svojstvenog za kulturu i identitet Bunjevaca kao etnokulturne grupe, važan je indikator njihove uključenosti u društvo, u kojem oni egzistiraju kao manjinska zajednica. Videli smo (Vahtre i Viikberg, 2000) da se podatak, da svojim etničkim jezikom govori ispod 70% pripadnika etnokulturne grupe, kvalifikuje kao indikator ugroženosti malog naroda. Kakvo je stanje u ovom pogledu u današnjoj Vojvodini i u zavičaju Bunjevaca?

Uvidom u podatke Popisa stanovništva Srbije 2002, knjiga 3., tabela 2, može se zapaziti da je, od ukupnog stanovništva Vojvodine u 2002. godini, 76.63% identifikovalo srpski jezik kao svoj maternji jezik, iako se, kao pripadnik srpske nacionalnosti, izjasnilo 65.05% ovog stanovništva. Odatle proističe da 235,213 osoba ili 17.79% osoba, koje se nisu nacionalno izjasnile kao Srbi, koristi srpski jezik kao svoj svakodnevni govor. Najhomogenija je, u pogledu korišćenja svog nacionalnog jezika, mađarska nacionalna manjina u Vojvodini; ovde rezultati popisa stanovništva 2002. godine pokazuju da samo 6,002 osobe ili 2.1% koristi neki drugi, a ne mađarski jezik, kao svoj maternji jezik (prevashodno srpski jezik). U opštini Subotica mađarski, kao maternji jezik, koristi 516 osoba nemađarske nacionalnosti; u opštini Sombor 582 osobe mađarske nacionalnosti (4.7%) ne koristi mađarski kao svoj maternji jezik.

Kada je reč o Hrvatima u Vojvodini, zapaža se da 35,493 pripadnika ove nacionalnosti ili 62.8% koristi drugi, a ne hrvatski, jezik (pretežno srpski) kao svoj maternji jezik. U opštini Subotica, Hrvata koji ne koriste hrvatski kao svoj maternji jezik popisano je 2002. godine 7,862 ili 47.1% a u opštini Sombor bilo je 5,254 osobe ili 64.8% takvih slučajeva. Na osnovu procene, u opštini Subotica je među Bunjevcima, iste godine bilo 7,677 osoba, koje nisu koristile bunjevački govor kao svoj maternji jezik (47.2%), a u opštini Sombor je bilo oko 2,429 ili oko 89% takvih slučajeva.

Ukoliko se nacionalni-etnički svakodnevni govor posmatra kao znak raspoznavanja i medijum komunikacije unutar etnokulturne grupe, bez kojeg unutrašnja kohezija slabi a asimilacija u većinsko etnokulturno okruženje preovladava, može se zaključiti da je stepen unutrašnje integracije hrvatske i, pogotovo, bunjevačke zajednice, u Vojvodini kao i u obe opštine, koje čine zavičaj bunjevačkog naroda, relativno nizak. U opštini Subotica i hrvatska i bunjevačka zajednica u blizu 50% slučajeva svojih pripadnika nije identifikovala svoj etnički jezik kao maternji jezik (ostaje otvoreno pitanje koliko su izjave o maternjem jeziku verodostojne, koliko su standardni hrvatski jezik odnosno izvorna bunjevačka ikavica, u živoj svakodnevnoj upotrebi). U opštini Sombor nivo etnokulturne integracije putem jezika, kao markera pripadanja obim analiziranim zajednicama, nesumnjivo se može okarakterisati kao problematičan.

Za mađarsku, a pogotovo srpsku nacionalnu zajednicu, u Vojvodini i u dve posmatrane opštine, problem etnokulturne integracije njihovih pripadnika, ne može se postavljati kao problem. Između segmenata bunjevačkog naroda, obe jezičke varijante (hrvatska ijekavica i bunjevačka ikavica) povlače linije razgraničenja, razlikovanja, što ukazuje na problem njegove etnokuluturne dezintegracije. Široko prihvatanje Srpskog jezika, kao maternjeg jezika, od strane oba segmenta bunjevačkog naroda, upućuje na njegovu ulogu zajedničkog lingua franca, koji relativizuje etnokulturno diferenciranje tog naroda.

Iz gornje analize možemo zaključiti da su za opstanak i razvoj Bunjevaca kao moderne etničke zajednice neophodni organizovani, institucionalizovani napori koji doprinose 1) unutrašnjoj integraciju bunjevačkog naroda i 2) uspostavljaju ravnopravnih, kooperativnih odnosa ove zajednice sa kulturnim i društveno-političkim okruženjem u kojem se savremeni razvoj Bunjevaca odvija.

Dva su bitna institucionalna uslova prevazilaženja gore opisane fragmentacije i ostvarivanja integracije bunjevačkog naroda u njegovom zavičaju – Bajskom trokutu. Prvi je uslov Zavod za kulturu nacionalne zajednice Bunjevaca – bez kojeg je neostvarljiva rekonstrukcija etničkog identiteta Bunjevaca, izučavanje njihovog porekla i zajedničke istorije, kulture, obrazovanja, privrede... Drugi uslov je pokretanje 24/7 programa radija neophodnog za uspostavljanje živih komunikacija, za obnovu bunjevačke ikavice kao svakodnevnog govora, za promociju kulturnih vrednosti i stvaralaca, društvenih ideja i projekata koje pružaju referentni okvir (sve na šta se pojedinac može da osloni i čime da se orijentiše) za integraciju realne etničke zajednice Bunjevaca.

Za Bunjevce kao dugo vremena obespravljenu, „izbrisanu“ etničku zajednicu, sagledavanje jasnih granica sopstvene kulture prema kulturama i naciotvornim projektima naroda u čijoj sredini egzistiraju i bore se za očuvanje svog etničkog identiteta, važna je pretpostavka ostvarivanja ravnopravnosti i sticanja osećanja prihvaćenosti kao manjinske zajednice. Ovde se prvenstveno postavlja potreba otklanjanja posledica osporavanja i svojatanja praktikovanog prema svemu što je bunjevačko u Bačkoj u interesu hrvatske nacionalne zajednice u Vojvodini. Podvođenje svega što čini elemente etničkog identiteta bunjevačkog naroda pod hrvatsku baštinu, znači negaciju tog identiteta. Nalaženje puteva saradnje dve bliske, ali različite, manjinske nacionalne zajednice u Vojvodini, Bunjevaca i Hrvata, čini neophodnim proces razjašnjenja atributa bunjevačkog versus hrvatskog etničkog identiteta. Bez takvog razjašnjenja svaki nacionalni identitet (osećanje pripadnosti naciji Benedikta Andersona kao „izmišljenoj zajednici“) ostaje dnevno-politički, ideološki konstruisani, politički otkroisani identitet (tako su 1945 godine Bunjevci doživeli svoju kategorizaciju kao pripadnika hrvatske narodnosti).

Isto se odnosi i na nastojanja asimilacije bunjevačke kulture i istorije u okvir srpske kulture i istorije (prećutkivanje uloge Bunjevaca i istorijskim procesima stvaranja modernog društva u Vojvodini).

Stavljanjem multikulturalizma u osnove ustavnosti Srbije, stvoren je oslonac za afirmaciju Bunjevaca kao „malog naroda“, koji u okvirima srpske državnosti i vojvođanske autonomije, dobija šansu za ubrzani razvoj i za dovođenje svih atributa svog etničkog identiteta do nivoa koji odgovara kriterijima ravnopravnosti sa drugim nacionalnim zajednicama Srbije.

Literatura

Abulof, Uriel (2009), “Small Peoples”: The Existential Uncertainty of Ethnonational Communities, International Studies Quarterly, Volume 53, Number 1, March 2009 , pp. 227-248(22).
Eriksen, Thomas Hilan (2004), Etnicitet i nacionalizam, Beograd : Knjižara Krug.
Fine, John V.A. (2009), When Ethnicity did not Matter in the Balkans, A Study of Identity of Pre-Nationalist Croatia, Dalmatia and Slavonia in the Medieval and Early Modern Periods, The University of Michigan Press.
Mandić, Dominik (1970), Hrvati i Srbi, dva stara različita naroda, Knjižnica Hrvatske revije
Mandić, Mijo (2009), Buni, Bunievci, Bunjevci, Subotica : Bunjevačka matica.
Phinney, Jean (1992). The Multigroup Ethnic Identity Measure: A new scale for use with adolescents and young adults from diverse groups. Journal of Adolescent Research, 7, 156-176.
Vahtre, Laura i Viikberg, Jüri (1991), The Red Book of the Peoples of the Russian Empire, URL: http://www.eki.ee/books/ redbook/foreword.shtml

Upis u birački spisak – korak Bunjevaca ka realnoj nacionalnoj zajednici

2010-06-09T23:54:00.003+02:00

Objavljeno u „Bunjevačkim novinama“, broj. 57. na str. 22-23. za mart 2010. godine. (http://bunjevci.com/novine/pdf/bunjevacke/2010_57.pdf)

Upis u poseban birački spisak nacionalnih manjina značajan je za pripadnike svih nacionalnih manjina u Srbiji jer se, na taj način, Republika Srbija potvrđuje kao država ravnopravnih nacionalnih zajednica Srpskog naroda i svih građana, različitih etnokulturnih identiteta, koji u njoj žive. Za Bunjevce, upis u spisak građana sa pravom glasanja za davanje demokratskog mandata budućem sazivu Nacionalnog Saveta nacionalne manjine Bunjevaca, ima posebni značaj. Zašto? Zato što se, odzivom građana bunjevačkog porekla na upis u ovaj spisak, pruža mogućnost afirmacije Bunjevaca kao nacionalne zajednice na društvenoj sceni. Bunjevcima se pruža šansa da izađu iz teskobne pozicije osporavane etničke grupe i da se potvrde kao zakonski ravnopravna nacionalna zajednica u multikulturnoj Autonomnoj Pokrajini Vojvodini.

Prihvatanjem ove šanse, nazire se kraj dugogodišnje segregacije Bunjevaca, negovanja bunjevačkog jezika i kulture samo u porodičnoj sredini. U ovom važnom aktu donošenja odluke o upisu u posebni birački spisak, javlja se podsticaj za razjašnjenje još 1945. godine Bunjevcima administrativno pripisanog hrvatstva. Dugogodišnja inercija prihvatanja kategorizacije Bunjevaca kao Hrvata, inercija upisivanja u tom smislu prilikom popisa stanovništva, u različitim dokumentima, i sl., nije donela promene, osavremenjavanje i razvoj u etničkom identitetu Bunjevaca. Književni hrvatski jezik su naučili, uglavnom Bunjevci koji su se školovali u Hrvatskoj, pa nije čudno da se bunjevački Hrvati ne osećaju otuđeno od ostalih Bunjevaca. I pored delovanja značajne mreže hrvatskih nacionalnih institucija među Bunjevcima, rezultati su manje etnokulturne a više ideološko-političke prirode. Da je tako, zapaža se iz znakova odmakle integracije Bunjevaca i bunjevačkih Hrvata u sociokulturno okruženje većinske nacionalne zajednice. (Popis iz 2002 godine pokazao je da su 59 posto Bunjevaca i 64 posto Hrvata bunjevačkog porekla usvojili srpski jezik kao maternji jezik.) Razvoj i podrška nastajućih modernih institucija bunjevačke nacionalne zajednice u Vojvodini, otvara perspektivu napredovanja Bunjevaca, razvoja njihovog autentičnog etnokulturnog identiteta i izlaska iz sumorne situacije skrajnute, osporavane nacionalne manjine.

Takođe, nazire se šansa obnove realne bunjevačke zajednice, nastup Bunjevaca u javnom životu, njihova ravnopravnost u organizovanju institucija koje omogućuju savremenu nacionalnu zajednicu, i u pristupu demokratskoj državi, učešće u vojvođanskoj autonomiji i u regionalizmu evropske Srbije. (Regionalizam omogućuje otvaranje nacionalne zajednice Bunjevaca ka razvoju prekogranične saradnje sa Bunjevcima u susednoj Mađarskoj, svestranu saradnju u Bajskom trokutu kao tradicionalnom zavičajnom kulturnom prostoru Bunjevaca). Za razvoj Bunjevaca, usled njihove dugotrajne isključenosti iz javnog života, učešće u demokratskoj konkurenciji i saradnji sa drugim nacionalnim zajednicama, pitanje je od najvećeg značaja. Izrastanje Bunjevaca u nacionalnu zajednicu je mogućnost, koja ne sme biti propuštena, a za šta je upis u posebni birački spisak neophodni prvi korak!

Hoće li Bunjevci učiniti ovaj prvi korak ka svojoj nacionalnoj afirmaciji, ili će se to dogoditi u bližoj ili daljoj budućnosti? Sudeći prema apelu Bojana Pajtića, predsednika Vlade Vojvodine, nije isključena ova druga, nepoželjna mogućnost. Prema Pajtićevim rečima, u pogledu upisa građana u posebne biračke spiskove nacionalnih manjina, „situacija (je) trenutno alarmantna, pošto je od 9. novembra, kada je upisivanje počelo, do danas jedino mađarska zajednica prikupila dovoljan broj potpisa za organizovanje izbora, a krajnji rok, 9. mart, bliži se“. (Danas, Beograd, 12. februar 2010.).

Ako se u taj spisak ne upiše osam hiljada i šest Bunjevaca, pokazaće se da Bunjevci nastavljaju kao neorganizovana, rasparčana etnička grupa koja ne uspeva da izgradi sopstvene društvene institucije na demokratski način. Značiće to, takođe, da Bunjevci još ne uspevaju da izađu iz teške senke poluvekovne administrativne zabrane slobodnog izražavanja i razvoja svog etniciteta.

Šta izaziva ovo uzdržavanje Bunjevaca da potvrde svoj društveno-politički subjektivitet u novonastajućim demokratskim odnosima u multinacionalnoj, demokratskoj Vojvodini?

Bunjevci su, nesumnjivo, mali ugroženi narod suočen najmanje vek ipo sa elementarnim egzistencijalnim problemom borbe za opstanak. Urušavanje poljoprivrede, izazvano agrarnom reformom posle 1945. godine, suzilo je ekonomsku osnovu Bunjevaca kao salašarskog naroda. Urbanizacija (74 posto Bunjevaca živi u gradskim naseljima, uglavnom u Subotici i Somboru) je Bunjevce zatekla nespremne za školovanje mladih generacija, što im otežava nastup na tržištu rada. Ne spominjući druge prepreke, koje Bunjevce čine podložnim različitim oblicima diskriminacije, dovoljno je da se shvati oprez i sklonost Bunjevaca da nastave svoj način postojanja kao "nevidljive nacionalne manjine".

Veliku zabunu i dezorijentaciju među Bunjevcima danas izazivaju ideološke i stranačko-političke podele među njihovim predstavnicima u javnom životu. Ove podele su, pre svega, posledica konfuzije izazvane prisilnom kategorizacijom Bunjevaca kao Hrvata, koja traje već više od pola veka (posle dekreta iz 1945 godine). Ne manje, ove podele su posledica oslanjanja dela bunjevačkih političkih prvaka na zbunjujuću podršku nacionalističke struje u političkim rasporedima Srbije obnovi bunjevačkog etničkog i nacionalnog identiteta posle 1990 godine. Obe ove ideološko-političke orijentacije su naličja nacionalno-državotvornih strategija sa istim ishodom - asimilacijom Bunjevaca bilo kao Hrvata, bilo kao tzv. Srba-katolika. Suprotnost ove dve orijentacije dovela je do krize u delovanju prvog, elektorski izabranog, Nacionalnog Saveta bunjevačke nacionalne manjine, koja je privremeno razrešena intervencijom Ministarstva za ljudska i manjinska prava Srbije. Budući Nacionalni savet može ispuniti svoj zadatak ako se osloni na strategiju održivog razvoja bunjevačke etničke grupe u organizovanu ravnopravnu nacionalnu zajednicu Bunjevaca.

Šta bi donelo upisivanje neophodnog broja Bunjevaca u posebni birački spisak?

Prvo i najvažnije, samo formiranje reprezentativnog biračkog tela, posebnog biračkog spiska bunjevačke nacionalne manjine, pokazalo bi da Bunjevci imaju demokratski potencijal za nastup u društveno-političkim odnosima. Predstavnici, izabrani putem neposrednih demokratskih izbora, dobili bi mandat od mobilisanog bunjevačkog naroda. Drugo, na takvim demokratskim izborima, morale bi se jasno izraziti različite političke platforme i njihovi zastupnici, što bi smanjilo mogućnost izbora zavodljivih "narodnih tribuna", zainteresovanih prvenstveno za sopstvenu promociju. Tako izabrani Nacionalni Savet imao bi oslonac u demokratskom biračkom telu za nastup kao odgovornog organa bunjevačkog naroda. Bunjevci bi mogli, bez strepnje i sa poverenjem u svoje predstavnike, da grade svoju budućnost.

Udruženje “Bunjevci” Novi Sad - Association “Bunyevci” Novi Sad

2010-01-09T16:17:00.009+01:00

U utorak, 5. januara 2010. godine osnovano je Udruženje građana "Bunjevci" Novi Sad radi ostvarivanja ciljeva u oblasti zaštite i promovisanja ljudskih i manjinskih prava, obrazovanja, nauke, kulture i informisanja pripadnika nacionalne zajednice Bunjevaca.

Ciljevi Udruženja su: podsticanje i negovanje kreativnosti Bunjevaca razvijanjem neposrednih i internet komunikacija; razvijanje i promocija jezičke kulture, književnosti, slikarstva i muzike i širenje naučnih saznanja o Bunjevcima i ostvarivanje njihove ravnopravnosti u medijima; publikovanje štampanih i elektronskih materijala i organizovanje seminara i kreativnih radionica značajnih za očuvanje i obogaćivanje etnokulturnog identiteta Bunjevaca; negovanje harmoničnih demokratskih odnosa u lokalnoj zajednici koji jačaju i unapređuju nacionalnu zajednicu Bunjevaca; saradnja sa institucijama i organizacijama bunjevačke nacionalne zajednice u zemlji, Bunjevcima u susednim zemljama i rasejanju i sa drugim nacionalnim zajednicama u zemlji i inostranstvu; negovanje tradicije Bunjevaca putem kulturno-zabavnih i turističkih aktivnosti; podrška talentovanih učenika i studenata.

***

In Tuesday, the 5th January 2010. was founded Citizens` Association Bunyevci Novi Sad in order to achieve the objectives in the field of protecting and promoting human and minority rights, education, science, culture and information of national community of Bunyevci.

The objectives of the Association are to encourage and nurture creativity of Bunyevci through development of direct and internet communications; development and promotion of linguistic culture, literature, painting and music, and dissemination of scientific knowledge about Bunyevci and exercise their equality in the media; publication of printed and electronic materials and organizing seminars and creative workshops important for preservation and enrichment of the ethno-cultural identity of Bunyevci; fostering a harmonious democratic relations in the local community to strengthen and improve the national community of Bunyevci; cooperation with institutions and organizations of Bunyevci national community in the country, Bunyevci in neighboring countries and diaspora, with other ethnic communities in the country and abroad; fostering traditions of Bunyevci through cultural thourism and entertainment activities; support talented students.

http://bunjevci.com/site/

Prezentacija knjige „Buni, Bunievci, Bunjevci“

2009-12-23T21:12:00.009+01:00

U organizaciji Bunjevačke Matice u Subotici 18. decembra 2009. godine prezentirana je, pred auditorijumom od oko 150 prisutnih, knjiga Mijo Mandić (2009), Buni, Bunievci, Bunjevci, Subotica: Bunjevačka Matica. O knjizi su, osim autora, govorili Ivan Sedlak, predsednik Matice, mr Suzana Kujundžić-Ostojić i dr Aleksandar Raič. U nastavku je izlaganje dr A. Raiča.

Poštovani prijatelji.

Prema Milanu Kunderi i Urielu Abulofu, „„mali narodi“ su etničke zajednice koje karakteriše trajna i duboko ukorenjena neizvesnost u pogledu njihove sopstvene egzistencije. U današnje vreme, „mali narodi“ sumnjaju u validnost svog, u prošlosti izgrađenog etničkog identiteta, i u ostvarljivost svoje nacionalne samouprave u budućnosti.“

Ovu misao sam imao na umu pristupajući čitanju knjige poštovanog Mije Mandića o poreklu Bunjevaca. Mijina knjiga se bavi rekonstrukcijom prošlosti Bunjevaca, od maglovitog antičkog doba, do 20-tog veka. Uz neke nedorečenosti, ova knjiga daje oslonce za rekonstrukciju prošlosti Bunjevaca, neophodne za trasiranje njihove evropske budućnosti.

Za sagledavanje prošlosti bačkih Bunjevaca posebno su važna četiri takva oslonca: (1) stvaranje bunjevačkog naroda u njegovoj prapostojbini, franjevačka strategija pokrštavanja vlaha i integracija Bunjevaca u hrvatsku naciju, (2) autohtona etnogeneza doseljenika u Bajskom trokutu, pod uticajem njihovog militarnog statusa, u simbiozi sa Srbima, i uloga franjevačke redodržave Bosne Srebrene, (3) borba Bunjevaca za opstanak i kolebanja oko etničkog ideniteta tokom 19-tog i 20-tog veka i (4) administrativna kategorizacija vojvođanskih Bunjevaca i Šokaca kao Hrvata 1945-te godine i izgledi nacionalnog razvoja Bunjevaca u okviru vojvođanske autonomije, u multinacionalnoj liberalno-demokratskoj srpskoj državi

Pošto se Mijina knjiga bavi pretežno prvim i, delimično, drugim i trećim od ovih aspekata bunjevačkog pitanja, zadržaću se na ova tri aspekta.

(1)

Poreklo Bunjevaca se može tražiti u procesu etnogeneze buniona, vlaha, pastirskih naroda različitog etničkog ishodišta, koji su, još pre vremena velike seobe naroda, obitavali u planinskim područjima zapadnog Balkana, od severne Albanije do Istre. O tome Mijina knjiga daje opsežnu dokumentaciju.

Istorijski je verodostojno gledište da je početno jezgro formiranja Bunjevaca kao etniciteta, od kojeg bački Bunjevci vode poreklo, sistem Dinarskih planina koji se proteže u Zapadnoj Bosni, Hercegovini, dalmatinskoj Zagori. Pitanje je: Šta je bio razlog da proto-bunjevačka plemena, upravo na tom prostoru, počnu da razvijaju osećanje zajedništva, bunjevačkog identiteta? Odgovor na ovo pitanje sugerišu materijali iz Mijine knjige.

Proces etnokulturnog formiranja Bunjevaca u toj njihovoj prapostojbini, počeo je još pre Otomanske invazije, pod uticajem misionarske aktivnosti franjevaca organizovanih u njihovoj redodržavi Bosni Srebrenoj. Franjevci su dospeli u prapostojbinu Bunjevaca sa misionarskim zadatkom da privedu katoličanstvu narod u Paganiji (Travuniji) i ograniče uticaj grčkog-ortodoksnog i arijanskog hrišćanstva u dalmatinskoj Zagori i Bosni. To je vreme postojanja Bosne pod Kotromanićima, u kojoj je Crkva krstjanska (patarenska, bogumilska, „starovirska“), imala ulogu državne crkve.

Uticaj franjevaca bio je sveobuhvatan, jer su oni nastupali kao privržena narodna inteligencija, što je bunjevački narod učinilo „tvrdim“ katolicima.

Franjevci su delovali kao snažan činilac etnogeneze vlaha u Bunjevce i u vreme Otomanske vladavine Bosnom i celim prostorom bunjevačke prapostojbine, uključujući veći deo Ugarske. Kolika je bila njihova organizaciona, državnička sposobnost, i koliko snažan njihov uticaj među bunjevačkim narodom u 17. veku, pokazuje masovni odziv na iseljavanje 1686. godine, o čemu postoje verodostojni istorijski podaci. Ovaj dokumentovani događaj je od najvećeg značaja za razumevanje etnogeneze bunjevačkog naroda, a posebno bačkih Bunjevaca. Većina Bunjevaca se iselila u zapadni pojas Vojne krajine (Lika, Slavonija) dok se manji deo, oko 28 hiljada, naselio u Bačkoj na prostoru koji je kasnije dobio naziv Bajski trokut. Mijina knjiga pruža istorijski verodostojne podatke o ovom periodu delovanja bosanskih franjevaca u južnoj Ugarskoj (posebno podaci o manastiru u Radni, u Erdelju).

Proces stvaranja etniciteta Bunjevaca iz područja zapadnog Balkana, bio je uznapredovao sredinom 17. veka. Istovremeno, već je otpočeo proces stvaranja hrvatske nacije, koji je donosio kategorizaciju Bunjevaca kao Hrvata. Kako se ovaj proces integracije Bunjevaca u hrvatsku naciju odvijao, o tome malo znamo, ali je rezultat preusmeravanja njihove etnogeneze ka razvijanju hrvatskog nacionalnog identiteta, nesumnjiv. Bunjevci su aktivno učestvovali u stvaranju moderne hrvatske nacije, dajući tom procesu državotvornu elitu (počev od Ante Starčevića). Na toj istorijskoj ulozi Bunjevaca, zatečenih na teritorijama na kojima se rađala moderna hrvatska država, koji su prošli kroz „nacionalnu topionicu“ i postali deo hrvatske nacije, zasniva se poimanje svih Bunjevaca, uključujući bačke Bunjevce, kao a priori Hrvata.

(2)

Doseljavanje katolika, Dalmatinaca i Bosanaca u područje Bajskog trokuta, tokom 17 veka, stvorilo je demografsku kolevku u kojoj se, tokom naredna dva veka, odvijao proces etnogeneze Bunjevaca. Mijo dokumentuje da su doseljenici, oko Budima i Ostrogona, zatekli etnički bliske sunarodnike, kao i institucije bosanskih franjevaca. Kako on dokumentuje, deo tih Ilira i Raca bili su starosedeoci čije poreklo seže do 13 veka, a deo su bili izbeglice pred Turcima, pretežno Srbi, organizovano preseljeni, iz prostora kasnijeg Bajskog trokuta, u okolinu Ostrogona.

Srednjeevropska kultura slovenskog/ ilirskog starosedelačkog stanovništva Budima i okoline, omogućila je genezu dalmatinskih i bosanskih doseljenika sa kraja 17 veka, kao posebnog autohtonog ogranka Bunjevaca. Etnonim Bunjevci doneli su doseljenici Dalmatinci (etnonim Šokci vezuje se sa doseljenicima Bosancima) ali, na osnovu Mijine dokumentacije, prihvatanje imena Bunjevac, kao markera etničkog identiteta, može se povezati sa uticajem zatečenih, autohtonih budimskih Bunjevaca. Ovo saznanje o izvorima autohtonosti bačkih Bunjevaca, vredan je doprinos Mijine knjige.

Drugi izvor autohtonosti bačkih Bunjevaca i, na osnovu toga, razumevanja njihovog kasnog uključivanja u procese izgradnje država- nacija, predstavlja njihova socioekonomska transformacija kao graničara Austrijske imperije i kasnija borba za očuvanje statusa slobodnih zemljovlasnika. Graničarski status doseljenika Bunjevaca i Srba, trajao je samo pola veka. Drugi deo 18 veka Bunjevci i Srbi vode zajedničku borbu za očuvanje privilegija stečenih vojnom službom. Ova politička simbioza Bunjevaca i Srba, koja je trajala i tokom otpora mađarizaciji posle 1867 godine, važna je odlika bačkih Bunjevaca.

(3)

Borba Bunjevaca za opstanak kao etnokulturne zajednice odvijala se na dva fronta. Prvo, otpor za kolektivni opstanak, za kolektivna prava nasuprot asimilacije. Uspeh na tom frontu bio je uslovljen održanjem „salašarskog naroda“, očuvanjem njegovih tradicionalnih vrednosti koje su izgradili franjevci i autentična bunjevačka inteligencija. Drugo, borba na frontu individualne promocije bila je manje uspešna: pojedinci, koji su u Austrijskoj imperiji ostvarili promociju na ugledne plemićke, vojne i činovničke položaje, integrisani su u dominantni etnicitet sa postepenim gubitkom bunjevačkog identiteta. Ovaj proces akulturacije ubrzan je nasilnim metodima asimilacije, posebno građanskog dela Bunjevaca, između 1867 i 1918 godine. U tom periodu najmanje 40 hiljada Bunjevaca je prihvatilo pripadnost mađarskoj naciji. Iz ove mađarizovane populacije bunjevačkog porekla, posle 1921 godine, u vojvođanskom delu Bajskog trokuta, proistekla je ekspanzija samokategorizovanih Hrvata. Mijina knjiga dokumentuje da se ovo kolebanje bunjevačkog identiteta u pomenutom društvenom sloju, pokazalo u remađarizaciji dela Hrvata u vremenu Hortijeve Mađarske između 1941 i 1944 godine. Ovakvo ponašanje se može objasniti na osnovu koncepcije „malog naroda“: egzistencijalno održanje službeničkih, od države dominantne nacije zavisnih socijalnih slojeva, odnosi prevagu nad etnokulturnim identitetom, čiji tradicionalizam ne uspeva da se uklopi u novi istorijski referentni okvir stvaranja država-nacija.

(4)

Naposletku, uspeh administrativne kategorizacije vojvođanskih Bunjevaca i Šokaca kao Hrvata 1945-te godine, i marginalizacija Bunjevaca u Vojvodini, koja traje kroz nekoliko poslednjih decenija, takođe se može tumačiti istom koncepcijom „malog naroda“: egzistencijalni problem odnosi prevagu nad negovanjem i modernizacijom etnokulturnog ideniteta Bunjevaca.

***

U ovom izlaganju osvrnuo sam se više na problemski okvir, čijem sagledavanju knjiga Mije Mandića treba da doprinese, nego na detaljnu analizu koncepcije i metoda ove knjige. Kako sam direktno ili posredno saopštio, ova knjiga se pokazala kao prava košnica ideja, čiji nesputani tok inspiriše na proveravanje hipoteza, koje je dosada malo ko postavljao. Orijentacija takvih novih pravaca istraživanja Bunjevaca može da bude produktivna ako se jasno formuliše danas nezaobilazno, akutno pitanje o izgledima nacionalnog razvoja Bunjevaca u okviru vojvođanske autonomije, u multinacionalnoj liberalno-demokratskoj srpskoj državi, obuhvaćenoj procesom evropskih integracija.

Hvala na pažnji.